Dimitrios Benekos

Από την Ιστορία στη Λογοτεχνία

Ο τάφος στον Μπουζέντο της Κάτω Ιταλίας

Δημήτριος Μπενέκος
Αν. Καθηγητής Λαογραφίας

Βρισκόμαστε στις αρχές του 400 μ.Χ. Ας δούμε τι συνέβαινε εκείνα τα χρόνια στην Ελλάδα και στην Ιταλία. Η πάλαι ποτέ κραταιά  και ένδοξη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία ήταν χωρισμένη σε δύο ανεξάρτητα τμήματα, στο Ανατολικό και στο Δυτικό τμήμα της Αυτοκρατορίας, αλλά τόσο η Ελλάδα όσο και η Ιταλία δοκιμάζονταν σκληρά από τις επιθέσεις, τις επιδρομές και τις λεηλασίες των βαρβαρικών φύλων, που στο πέρασμά τους κατάστρεφαν και πυρπολούσαν τα πάντα.

Μέσα σ’ αυτό το κλίμα του αναβρασμού και της ανασφάλειας, ο νεαρός αρχηγός των Βησιγότθων (Westgoten) Αλάριχος (Alarich),  κατάφερε να τους ξεσηκώσει σε εθνικό πόλεμο εναντίον της Ανατολικής Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας (δηλ. εναντίον των Βυζαντινών). Οι Γότθοι, που είχαν εγκατασταθεί στη Weiterlesen

like & share:

Το Δωδεκαήμερο: Από την παράδοση στο νεοτερισμό

Δημήτριος Μπενέκος
Αν. καθηγητής πανεπιστημίου
Λαογράφος

Έρχονται Χριστούγεννα! Έρχεται και η Πρωτοχρονιά! Δυο λέξεις, δυο παγκόσμια ημερολογιακά σύμβολα, που εμπεριέχουν κάτι το χαρούμενο, κάτι το ιδιαίτερο και μοναδικό. Το πρώτο είναι θρησκευτικό σύμβολο που σηματοδοτεί την αρχή, τη γέννηση του Χριστιανισμού, ενώ το δεύτερο είναι χρονικό σύμβολο που δηλώνει το τέλος του Παλαιού και την αρχή του Νέου. Και τα δύο είναι, όπως και να τα ιδούμε, σύμβολα ελπίδας.

Πριν πάμε στο σήμερα, ας ρίξουμε μια ματιά στο πρόσφατο αλλά και στο πολύ μακρινό παρελθόν για να γνωρίσουμε ήθη και έθιμα ή και συνήθειες του λαού μας, που με Weiterlesen

like & share:

Η Θεσσαλονίκη και ο Άγιος Δημήτριος

Από την Ιστορία στους θρύλους

Ο Άγιος Δημήτριος (φορητή σύγχρονη εικόνα, ιδιωτική συλλογή ©dbenekos)

Γράφει ο τ. αναπληρωτής καθηγητής
Δρ. Δημήτριος Μπενέκος

Οκτώβριος μήνας. Είναι ο μήνας προετοιμασίας για τις τελευταίες γεωργικές εργασίες στην Ελλάδα, αλλά και η εποχή προετοιμασίας για τον επερχόμενο χειμώνα. Στη λαϊκή διάσταση της ελληνικής γλώσσας, ο Οκτώβριος (Οκτώβρης) μετονομάστηκε σε «Αϊ Δημήτρης» και τούτο γιατί στις 26 του μήνα δεσπόζει μεγάλη γιορτή της ανατολικής Χριστιανοσύνης, η γιορτή του πολιούχου της Θεσσαλονίκης Αγίου Δημητρίου.

Ας δούμε από κοντά αυτά τα δύο ονόματα, που το ένα θυμίζει υποχρεωτικά και το άλλο. Ας ρίξουμε μια ματιά στην Ιστορία και στις λαϊκές παραδόσεις και τους θρύλους που σχετίζονται με αυτό το δίδυμο μέσα από τους αιώνες. Πάντως, για να διευκρινίσουμε, οι θρύλοι που δημιουργήθηκαν γύρω από πρόσωπα ή και καταγράφηκαν εμπεριέχουν, εκτός από τον λαϊκό μανδύα των αφηγήσεων, χωρίς αμφιβολία και τον πραγματικό ιστορικό πυρήνα των γεγονότων.

Ο Δημήτριος ήταν γόνος επιφανούς οικογένειας και αξιωματικός του ρωμαϊκού στρατού, αλλά και Weiterlesen

like & share:

14 Σεπτεμβρίου.  Παράδοση και Ιστορία

Γράφει: ο Δρ. Δημήτριος Μπενέκος
Αν. Καθηγητής Πανεπιστημίου

Ο Σεπτέμβριος είναι ο μήνας που, κατά παράδοση και λόγω των ευνοϊκών κλιματικών αλλαγών, αρχίζει το «γεωργικό» έτος, μια σειρά δηλαδή εργασιών προετοιμασίας για την καλλιέργεια της γης. Αυτός ο μήνας δεν χαρακτηρίζεται για την πληθώρα των εορτών. Μόνο μία μεγάλη δεσποτική εορτή επισκιάζει όλες τις άλλες μικρογιορτές. Η Ύψωση του Τιμίου Σταυρού. Ας ρίξουμε μια ματιά στα ιστορικά γεγονότα, που συνδέονται με αυτή τη μεγάλη φθινοπωρινή γιορτή.

Βρισκόμαστε στο έτος 326 στην Ιερουσαλήμ.  Η αγία Ελένη, μητέρα του αυτοκράτορα Κωνσταντίνου, που βρισκόταν εκεί, προέβη σε ανασκαφές, οι οποίες οδήγησαν στην εύρεση του Τιμίου Σταυρού, του σταυρού δηλαδή που σταυρώθηκε ο Χριστός. Τεμάχιό του έστειλε στην Κωνσταντινούπολη και το υπόλοιπο τοποθέτησε στον Ναό της Αναστάσεως, που έκτισε Weiterlesen

like & share:

 

Ο ΚΟΣΜΟΣ ΤΟΥ ΠΑΡΑΜΥΘΙΟΥ (B΄)

Δρ. Δημήτριος Μπενέκος
Αν. Καθηγητής Λαογραφίας Παν/μίου Θεσσαλίας

Στο παραμύθι, επίσης, η χωρο-χρονική μετατόπιση της δράσης επιτυγχάνεται με άλματα ενώ οι σκηνές του εναλλάσσονται απότομα από ευχάριστες και ειδυλλιακές σε ανατριχιαστικές και απάνθρωπες. Μετά τη λήξη του Β΄Παγκοσμίου Πολέμου το πρόβλημα των ωμοτήτων στο παραμύθι οδήγησε τις βρατανικές δυνάμεις κατοχής της Γερμανίας σε αψυχολόγητες αποφάσεις, απαγορεύοντας την εκτύπωση και κυκλοφορία των παραμυθιών των αδελφών Grimm, επειδή πίστευαν ότι οι παραμυθιακές ωμότητες συνδέονταν συνειρμικά και είχαν άμεση εξάρτηση με τα απάνθρωπα συμβάντα και τις εκτελέσεις στα στρατόπεδα συγκέντρωσης (Konzentrationslager) του ναζιστικού καθεστώτος.

Σ’ αυτό το σημείο επιθυμώ να σταματήσω για λίγο κάνοντας μερικές επισημάνσεις. Ο Bruno Bettelheim στο βιβλίο του „The Uses of Enchantment: The Meaning and Importance of Fairy Tales“ (Knopf, New York, 1976), διατυπώνει τη θέση ότι το αμφιλεγόμενο ζήτημα Weiterlesen

like & share:

TA ΛΑΟΓΡΑΦΙΚΑ ΤΟΥ ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 2017

Δημήτριος Μπενέκος
Τ. Αν. καθηγητής Πανεπιστημίου Θεσσαλίας

Ο Φεβρουάριος είναι ένας μήνας με τις πιο λίγες θρησκευτικές εορτές, που ο ελληνικός λαός τις θεωρεί σημαντικές. Ειδικά φέτος,  δίπλα από τις ακίνητες εορτές του ετήσιου ημερολογιακού εορταστικού κύκλου προστίθενται και ορισμένες κινητές εορτές, που εξαρτώνται από την εκάστοτε ημερομηνία εορτασμού του Πάσχα.
Ας δούμε αυτές τις κινητές και ακίνητες γιορτές με τα πιο χαρακτηριστικά λαογραφικά δρώμενα, πράξεις που ο λαός εφάρμοζε με παραδοσιακή πίστη εδώ και αιώνες. Ας δούμε πως οι Έλληνες συνέδεσαν στην καθημερινή ζωή τους την γιορτή των Αγίων των ημερών του Φεβρουαρίου, αλλά και τις εορταστικές εκδηλώσεις της Αποκριάς και της Καθαράς Δευτέρας.

Α. Σταθερές εορτές του Φεβρουαρίου

1. Φεβρουαρίου: Γιορτάζει ο Άγιος Τρύφων (Τρύφωνας), που είναι ιδιαίτερα λαοφιλής στον αγροτικό κόσμο, επειδή θεωρείται προστάτης των αμπελουργών, που τότε αρχίζουν Weiterlesen

like & share:

Ο άγιος Βαλεντίνος. Ο Δυτικός άγιος-προστάτης των ερωτευμένων

Δρ. Δημήτριος Μπενέκος

Η φυσιογνωμία όλων των κοινωνιών σε όλες τις περιοχές του πλανήτη μας έχει ομοιότητες και ειδικά όταν τα θέματα αυτά σχετίζονται με τον πολιτισμό, την οικονομία, το εμπόριο και τις διεθνείς σχέσεις. Αποτέλεσμα αυτού του ανθρώπινου χαρακτηριστικού είναι το ότι όλες οι χώρες κατακλύζονται από ξένα προϊόντα και κατά περίπτωση από ξενικά έθιμα.

Στην περίπτωση εθίμων, ο κάθε λαός προσπαθεί να προσαρμόσει τα ξενόφερτα έθιμα στα δικά του μέτρα, στις δικές του «ανάγκες», ώστε αφού τα αφομοιώσει να τύχουν γενικότερης αποδοχής από τα μέλη της κοινότητας.

Έτσι συμβαίνει και με τη νεοεισαχθείσα νεοεθιμική εορτή του αγίου Βαλεντίνου, του προστάτη των ερωτευμένων, ενός αγίου της Καθολικής Εκκλησίας ο οποίος εορτάζει στις 14 Φεβρουαρίου και επειδή «προστατεύει» τους ερωτευμένους, την ίδια τη φύση του ανθρώπου, αρχίζει τις τελευταίες δεκαετίες να «λατρεύεται» και στην Ελλάδα, στην ανεπίσημη διάσταση της λαϊκής πίστης, έξω από τον χώρο της Ορθόδοξης Εκκλησίας. Weiterlesen

like & share:

Ο ΚΟΣΜΟΣ ΤΟΥ ΠΑΡΑΜΥΘΙΟΥ (Α΄)

Δρ. Δημήτριος Μπενέκος
Αν. Καθηγητής Λαογραφίας Παν/μίου Θεσσαλίας

Η λαϊκή παράδοση είναι μια ακένωτη δεξαμενή πολιτισμικής ύλης και το παραμύθι κατέχει για τον λαϊκό πολιτισμό, την θέση που έχει το μυθιστόρημα για τη λογοτεχνία. Είναι ένα, πολλές φορές, μακροσκελές λαϊκό αφηγηματικό είδος της φιλολογικής Λαογραφίας που έχει συντεθεί από περισσότερους αυτοτελείς πυρήνες, τα μοτίβα, που προέρχονται από διάφορους μύθους.

Τα λαϊκά παραμύθια είναι η πιο γνωστή περιπετειακή αφηγηματική μορφή που συναντάται στους λαούς όλου του κόσμου, αν και τελευταία ο παραδοσιακός τρόπος μετάδοσής τους, από τον παππού ή γιαγιά στα εγγόνια, υποχωρεί και αντικαθίσταται από έντεχνα ή και παραδοσιακά παραμύθια Weiterlesen

like & share:

ΕΙΣ ΜΝΗΜΗΝ ΤΟΥ ΦΙΛΕΛΛΗΝΑ ΠΡΟΞΕΝΟΥ
ΣΤΟΝ ΒΟΛΟ ΕΛΜΟΥΤ ΣΕΦΕΛ
(*7.8.1881 – †11.5.1964)

scheffelΔρ. Δημήτριος Μπενέκος
Αν. Καθηγητής Λαογραφίας Παν/μίου Θεσσαλίας

 Πέρασαν 52 χρόνια από την ημέρα που ο Γερμανός πρόξενος στη Θεσσαλία με έδρα τον Βόλο, Έλμουτ Σέφελ, διάβηκε το κατώφλι της αιωνιότητας και από εκεί στην Ιστορία. Πέρασαν 52 χρόνια από τότε που οι καμπάνες της ορθόδοξης Μητρόπολης του Αγίου Νικολάου Βόλου ηχούσαν πένθιμα, στέλνοντας το ύστατο χαίρε στον Γερμανό ευαγγελικό Σέφελ.

Ποιος ήταν αυτός ο άνθρωπος στον οποίο ο Δήμος του Βόλου χάρισε το όνομα σε ένα δρόμο της πόλης, την «οδό Σέφελ» και όταν το μάτι μας αναπαύεται στον καταπράσινο με το μοναδικό πυκνό πευκόδασος λόφο «Πευκάκια», απέναντι από το λιμάνι του Βόλου, συνειρμικά συνδέουμε τα «Πευκάκια» με το όνομα του Σέφελ; Θυμούμαστε ακόμη τον άνθρωπο, που, σ’ όλη την περίοδο του Β΄ παγκοσμίου πολέμου και της Κατοχής, το όνομά του ήταν συνώνυμο με τον «σωτήρα», τον «ευεργέτη» και την «ελπίδα ζωής»; Weiterlesen

like & share:

ΑΠΟΚΑΛΥΠΤΗΡΙΑ ΜΝΗΜΕΙΟΥ ΓΙΑ ΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ Δ΄ ΣΩΜΑ ΣΤΡΑΤΟΥ
ΣΤΟ ΖΓΚΟΡΖΕΛΕΤΣ ΤΗΣ ΠΟΛΩΝΙΑΣ

apokaliptiria_02

H αναθηματική στήλη με την τρίγλωσση επιγραφή (Foto © Wolfgang Geierhos, Görlitz)

Δημήτριος Μπενέκος
Τ. Αν. Καθηγητής Πανεπιστημίου Θεσσαλίας

Ποιος θυμάται γεγονότα του Α΄ Παγκοσμίου πολέμου που σημάδεψαν την ιστορία κρατών ως και την προσωπική ιστορία των λαών τους; Ο Α΄ Παγκόσμιος πόλεμος ακούγεται πολύ μακριά, στο ακαθόριστο παρελθόν και σχεδόν δεν μας αφορά σε τίποτε. Και όμως, ακριβώς μετά από έναν αιώνα στο Ζγκο(ρ)ζέλετς, το πολωνικό τμήμα της άλλοτε ενιαίας γερμανικής πόλης της Σαξονίας Γκαίρλιτς, έγιναν την Παρασκευή 8.Ιουλίου 2016 τα αποκαλυπτήρια ενός πέτρινου οβελίσκου στο γνωστό κεντρικό πάρκο Παντερέφσκι, προς τιμήν Weiterlesen

like & share:
ΔΙΑΦΗΜΙΣΕΙΣ – ALL
Bonus Karte
Εργασία στη Γερμανία
Αγγελίες