Η ΠΑΡΑΓΡΑΦΟΣ

Η παράγραφος αποτελεί το πιο βασικό δομικό στοιχείο της έκθεσης, εφόσον, προκειμένου να διασφαλιστεί η σαφήνεια και η πληρότητα ενός κειμένου, είναι απαραίτητη η ύπαρξη ολοκληρωμένων και άρτιων παραγράφων. Τα τελευταία χρόνια, το ενδιαφέρον στο μάθημα της έκθεσης εστιάζεται στη μελέτη της παραγράφου, εφόσον αυτή αποτελεί τον ακρογωνιαίο λίθο στη διαδικασία της παραγωγής λόγου. Δυο είναι τα βασικά στοιχεία που πρέπει να γνωρίζουμε για την παράγραφο:

α) τα μέρη (δομικά στοιχεία) από τα οποία αποτελείται, οπότε κάνουμε λόγο για τη δομή της παραγράφου και

β) ο τρόπος με τον οποίο οργανώνεται και παρουσιάζεται το αποδεικτικό υλικό σε κάθε παράγραφο∙ στην περίπτωση αυτή εξετάζεται η μέθοδος ανάπτυξης της παραγράφου

Η δομή της παραγράφου

Η παράγραφος αποτελεί μια μικρογραφία της έκθεσης, εφόσον στοχεύει στο να παρουσιάσει και να αναλύσει μια θέση. Έτσι, προκειμένου να είναι άρτια, ολοκληρωμένη και εύστοχη, μια παράγραφος θα πρέπει να διαθέτει λογική δομή και οργάνωση, να ξεκινά δηλαδή από τη διατύπωση μιας θέσης και, μέσα από την ανάλυση και επεξεργασία της, να καταλήγει σε ένα βέβαιο και ασφαλές συμπέρασμα.  Κατ’ αναλογία προς της δομή της έκθεσης αναπτύσσεται και η παράγραφος, η οποία αποτελείται από τα ακόλουθα δομικά στοιχεία:

▪ Θεματική πρόταση/ περίοδος

Ο ρόλος της θεματικής πρότασης είναι να εκθέτει με σαφήνεια και συντομία τη βασική ιδέα, το θέμα που θα αναπτυχθεί στην παράγραφο. Επίσης, εκφράζεται η στάση και η οπτική γωνία του γράφοντος και συνοψίζονται οι ιδέες και οι πληροφορίες οι οποίες παρουσιάζονται στη συνέχεια . Συνήθως βρίσκεται στην αρχή της παραγράφου.

Ο ρόλος της είναι ανάλογος με αυτόν που επιτελεί ο πρόλογος της έκθεσης.

▪ Λεπτομέρειες/ σχόλια

Πρόκειται, στην ουσία, για τα σχόλια, τις πληροφορίες, τα παραδείγματα ή τα επιχειρήματα με τα οποία αναπτύσσεται, διασαφηνίζεται, αιτιολογείται ή τεκμηριώνεται η θέση που διατυπώνεται στη θεματική περίοδο.

Στην έκθεση η λειτουργία αυτή επιτελείται από το κυρίως θέμα

▪ Κατακλείδα πρόταση

Η κατακλείδα πρόταση αποτελεί το επιστέγασμα της επιχειρηματολογίας, το λογικό συμπέρασμα στο οποίο καταλήγει η παράγραφος, ολοκληρώνοντας έτσι την πραγμάτευσή της. Στην ουσία, ανακεφαλαιώνει το θέμα της παραγράφου και συνοψίζει την επιχειρηματολογία της με τρόπο ευσύνοπτο και επιγραμματικό. Λειτουργεί ακριβώς όπως και ο επίλογος της έκθεσης.

Σημείωση: Ο ρόλος της κατακλείδας είναι ιδιαίτερα σημαντικός και η λειτουργία της βοηθητική, ωστόσο συχνά παραλείπεται, ιδιαίτερα στον προφορικό λόγο. Προκειμένου να διαπιστώσουμε την ύπαρξη ή όχι κατακλείδας, είναι απαραίτητο να επεξεργαστούμε προσεκτικά την τελευταία πρόταση (ή περίοδο) της παραγράφου και να κατανοήσουμε το περιεχόμενό της. Έτσι, αν η τελευταία πρόταση της παραγράφου αποτελεί συνέχεια των λεπτομερειών, με την έννοια ότι προσθέτει ένα επιπλέον στοιχείο ή επιχείρημα ή σχολιάζει κάποια από τις ιδέες που αναπτύσσεται εκεί, τότε δεν αποτελεί κατακλείδα. Αν, ωστόσο, η τελευταία πρόταση ή περίοδος απλώς ανακεφαλαιώνει το περιεχόμενο της παραγράφου, χωρίς να προσθέτει κανένα νέο στοιχείο που να συμπληρώνει την επιχειρηματολογία και όσα αναπτύχθηκαν στις λεπτομέρειες, τότε είναι η κατακλείδα της παραγράφου.

Για παράδειγμα, στην παράγραφο:

Στην έκθεση της Διεθνούς Επιτροπής της UNESCO για την εκπαίδευση στον 21ο αιώνα τονίζεται ότι η διά βίου εκπαίδευση πρέπει να στηρίζεται στους παρακάτω τέσσερις πυλώνες, που αποτελούν διαφορετικά είδη μάθησης: 1. Μαθαίνω να αποκτώ τη γνώση, συνδυάζοντας ικανοποιητικά μια ευρύτατη γενική παιδεία με τη δυνατότητα εμβάθυνσης σε ορισμένα θέματα. 2. Μαθαίνω να ενεργώ με τέτοιον τρόπο, ώστε να αποκτώ όχι μόνο επαγγελματική κατάρτιση αλλά και γενικότερα τη δυνατότητα να αντιμετωπίζω και να εργάζομαι αρμονικά σε ομάδες. 3. Μαθαίνω να συμβιώνω κατανοώντας τους άλλους και έχοντας επίγνωση των κοινωνικών αλληλεξαρτήσεων συμβάλλοντας στην πραγματοποίηση κοινών δράσεων και στη διευθέτηση των συγκρούσεων, με σεβασμό στις αξίες του πλουραλισμού, της αμοιβαίας κατανόησης και της ειρήνης. 4. Μαθαίνω να ζω με τέτοιον τρόπο, ώστε να αναπτύσσω την προσωπικότητά μου και να μπορώ να ενεργώ με μεγαλύτερη αυτονομία και περισσότερη κρίση και προσωπική υπευθυνότητα. Για το λόγο αυτό, η εκπαίδευση δεν πρέπει να παραμελεί την ανάπτυξη των ατομικών δυνατοτήτων, τη μνήμη, τη λογική κρίση, την αίσθηση του ωραίου, τις φυσικές ικανότητες του ατόμου και τη δεξιότητα της επικοινωνίας, με παράλληλη ευαισθησία στη χρήση της μητρικής γλώσσας. 

(θέματα Νεοελληνικής Γλώσσας Γενικής Παιδείας  Γ΄ Λυκείου, 2000)

Στη θεματική πρόταση «Στην έκθεση… είδη μάθησης» εισάγεται το θέμα της παραγράφου, που αφορά στην παρουσίαση των ειδών μάθησης που συνιστούν την έννοια της διά βίου εκπαίδευσης.

Στις λεπτομέρειες «1. Μαθαίνω να αποκτώ… προσωπική υπευθυνότητα» απαριθμούνται, περιγράφονται διεξοδικά και αναλύονται τα τέσσερα είδη μάθησης, για τα οποία έγινε λόγος στη θεματική πρόταση

Η παράγραφος ολοκληρώνεται με την κατακλείδα πρόταση «Για το λόγο αυτό.. της μητρικής γλώσσας» στην οποία ο συντάκτης καταλήγει σε ένα συμπέρασμα, ανακεφαλαιώνοντας στην ουσία το περιεχόμενο ολόκληρης της παραγράφου.

Ενώ στην ακόλουθη παράγραφο:

Η ανθρωπιστική βοήθεια δεν πρέπει να είναι φιλανθρωπία. Η φιλανθρωπία, ο οίκτος, η ελεημοσύνη, υποβιβάζουν τον παραλήπτη της βοήθειας, τον κάνουν απλό αντικείμενο, αφορμή για επίδειξη της γενναιοδωρίας μας (για να μην πούμε της ανωτερότητάς μας). Έπειτα το συναίσθημα δεν είναι πολύ σταθερό κίνητρο. Τη μια στιγμή παρασυρόμαστε από ένα μελοδραματικό ρεπορτάζ και θέλουμε να κάνουμε τα πάντα και την επόμενη στιγμή τα έχουμε ξεχάσει. Όχι λοιπόν μελοδραματισμοί, όχι Δονκιχωτισμοί, ούτε φιλανθρωπίες. Η σωστή ανθρωπιστική βοήθεια είναι απόδοση δικαιωμάτων στους κατόχους τους. Δε γίνεται από οίκτο ή καλοσύνη, ούτε για να εξασφαλίσουμε μια καλή θέση στον παράδεισο. Γίνεται επειδή είναι υποχρέωση όλων μας να αποκαταστήσουμε την ελλείπουσα δικαιοσύνη. Μαζί με την τροφή ή την περίθαλψη, ξαναδίνει στους παραλήπτες την ανθρώπινη αξιοπρέπεια – πράγμα που δε θα έκανε η ελεημοσύνη.

(Απολυτήριες Εξετάσεις της Γ΄ τάξης Ενιαίου Λυκείου, 2008)

Η πρόταση «Η ανθρωπιστική βοήθεια δεν πρέπει να είναι φιλανθρωπία» αποτελεί τη θεματική πρόταση της παραγράφου, εφόσον αυτή είναι αποτελεί τη βασική θέση του συντάκτη και το θέμα το οποίο θα απασχολήσει την παράγραφο και θα αναλυθεί στις λεπτομέρειες

Επίσης, το απόσπασμα «Η φιλανθρωπία, ο οίκτος.. η ελεημοσύνη» αποτελεί τις λεπτομέρειες της παραγράφου, εφόσον εκεί αναλύεται το νόημα της θεματικής πρότασης μέσα από την ανάπτυξη επιχειρηματολογίας

Οι λεπτομέρειες συνεχίζονται μέχρι το τέλος της παραγράφου. Η τελευταία περίοδος δεν αποτελεί κατακλείδα, εφόσον δεν ανακεφαλαιώνει, αλλά αποτελεί συνέχεια της επιχειρηματολογίας και σχολιασμό των προηγούμενων. Έτσι, η παράγραφος δεν έχει κατακλείδα.

ΠΡΟΝΟΜΙΑ
Bonus Karte
Αγγελίες