Καρκίνος και αίτια

το φαρμακευτικό προσωπικό του Storchen-Apotheke Nürnberg

Ο καρκίνος είναι ένα από τα σοβαρότερα προβλήματα υγείας που παρατηρούνται σήμερα στις ανεπτυγμένες χώρες. Έτσι καθιερώθηκε η 4η Φεβρουαρίου ως παγκόσμια Ημέρα κατά του Καρκίνου με στόχο να κεντρίσει το ενδιαφέρον των ανθρώπων και να τους ευαισθητοποθήσει σε θέματα πρόληψης, έγκαιρης διάγνωσης και αποκατάστασης.

Τα στατιστικά στοιχεία δείχνουν ότι αποτελεί τη δεύτερη πιο συχνή αιτία θανάτου μετά τις καρδιοπάθειες. Ο όρος «καρκίνος» δεν περιγράφει μία μόνο ασθένεια, αλλά μια ομάδα ασθενειών, που κύριο χαρακτηριστικό τους είναι ο ανεξέλεγκτος πολλαπλασιασμός των κυττάρων. Ενώ τα φυσιολογικά κύτταρα του οργανισμού μας διαιρούνται και πεθαίνουν με έναν αυστηρά ελεγχόμενο τρόπο, τα καρκινικά κύτταρα συνεχίζουν και διαιρούνται ανεξέλεγκτα και έτσι σχηματίζουν μία μάζα κυττάρων, που ονομάζεται όγκος. Οι όγκοι μπορεί να είναι καλοήθεις (δεν προκαλούν μεταστάσεις) ή κακοήθεις (προκαλούν μεταστάσεις). Όμως τι είναι αυτό που οδηγεί ένα κύτταρο να αποπρογραμματιστεί και να αρχίσει να πολλαπλασιάζεται ανεξέλεγκτα;

Κοιτάζοντας μέσα στο πυρήνα υπάρχει το DNA, το οποίο περιέχει όλες τις πληροφορίες, που χρειάζεται το κύτταρο για να αναπτυχθεί, να πολλαπλασιαστεί, να λειτουργήσει και στο τέλος να πεθάνει. Όμως για αδιευκρίνιστους ακόμα λόγους και υπό την επίδραση κάποιου εξωτερικού παράγοντα, μπορεί το DNA ενός ή περισσοτέρων κυττάρων να αλλάξει ή αν έχει ήδη την γενετική προδιάθεση, απλά να εκφραστεί αυτή η πληροφορία και να μετατραπεί σε καρκινικό. Μερικοί από αυτούς τους παράγοντες είναι:

  • Χημικές ουσίες στο νερό:

Καρκινογόνες χημικές ουσίες που μπορεί να υπάρχουν στο νερό είναι τα βαρέα μέταλλα (από βενζίνες, χρώματα, πλαστικά, μπαταρίες κτλ), νιτρικά (λιπάσματα), πλαστικοποιητές, φυτοφάρμακα, παράγωγα χλωρίωσης

  • Χημικοί παράγοντες στα τρόφιμα

Το 1/3 των καρκίνων του πεπτικού συστήματος οφείλεται στη διατροφή. Τα καρκινογόνα ή μεταλλαξογόνα εντοπίζονται περισσότερο στα συντηρητικά (νιτρώδη), στα αντιοξειδωτικά και στις χρωστικές ουσίες, αρωματικές και γλυκαντικές ύλες, όπως η σακχαρίνη.

  • Βιομηχανικά προϊόντα, όπως αμίαντος, αρσενικό, νικέλιο, ενώσεις χρωμίου και σιδήρου.

 Ο αμίαντος είναι ο πιο διαδεδομένος από αυτά και υπάρχει σε διάφορες οικιακές συσκευές, σωλήνες ύδρευσης και αποχέτευσης, σκεπές, μονωτικά υλικά, σωλήνες τζακιών.

  • Φυσικοί παράγοντες, όπως η υπεριώδης και η ιονίζουσα ακτινοβολία

Η αλόγιστη παραμονή κάτω από τον ήλιο, ακόμα και με αντιηλιακό, μπορεί να οδηγήσει σε μελάνωμα και καρκίνωμα. Ιονίζουσα ακτινοβολία προέρχεται από τα ατυχήματα στα ραδιενεργά εργοστάσια και τα ραδιενεργά απόβλητα και τις ακτινοδιαγνωστικές μεθόδους. Σύμφωνα με έρευνες, τα ηλεκτρομαγνητικά κύματα που εκπέμπουν ηλεκτρικές συσκευές, όπως φούρνος μικροκυμάτων, τηλεόραση κτλ, και τα ηλεκτροφόρα καλώδια υψηλής τάσης δρουν αθροιστικά. Μεγάλο ποσοστό παιδιών που πάσχουν από λευχαιμία στη Αμερική, αποδείχτηκε ότι κατοικούν κοντά σε μετασχηματιστές και καλώδια υψηλής τάσης.

  • Βιολογικοί παράγοντες

Οι ιοί μπορεί να οδηγήσουν σε καρκινογένεση, επειδή το DNA τους ενώνεται με αυτό του ξενιστή και έτσι μπορούν να προκαλέσουν αλλαγή στο DNA. Μερικοί τέτοιοι ιοί είναι της ηπατίτιδας Β, της ηπατίτιδας C και ο ιός HPV (ιός ανθρωπίνων θηλωμάτων).

  • Ο καρκίνος μπορεί να είναι και γενετικός. Σχεδόν το 5 με 10% των καρκίνων οφείλεται σε γενετικές ανωμαλίες που κληροδοτούνται από τους γονείς.
  • Ανθυγιεινός τρόπος ζωής

Το κάπνισμα είναι ο συχνότερος παράγοντας πρόκλησης καρκίνου. Συνολικά το 20% των θανάτων από καρκίνο οφείλεται στη χρήση καπνού, ενώ σε χώρες με υψηλό εισόδημα το ποσοστό αυτό ανεβαίνει στο 30%. Το κάπνισμα, ενεργητικό ή παθητικό, ενοχοποιείται για τον καρκίνο του πνεύμονα, λάρυγγα, οισοφάγου και ουροδόχου κύστεως στον άνδρα. Ο κίνδυνος ανάπτυξης καρκίνου του πνεύμονα για κάποιον καπνιστή είναι από 10 έως 30 φορές μεγαλύτερος  από τον κίνδυνο που διατρέχει ένας μη καπνιστής. Έρευνες έχουν δείξει ότι οι γυναίκες είναι πιο ευαίσθητες στις καρκινογόνες ουσίες του καπνού, σε σχέση με τους άνδρες. Σημαντικό ρόλο παίζει ο αριθμός των τσιγάρων, η ηλικία έναρξης του καπνίσματος, η συνολική διάρκεια της καπνιστικής συνήθειας και η περιεκτικότητα των προϊόντων καπνού σε πίσσα. Ο καπνός περιέχει πάνω από 7.000 χημικές ουσίες και τουλάχιστον 69 από αυτές είναι καρκινογόνες.

Η υπερβολική κατανάλωση αλκοόλ είναι σημαντικός παράγοντας κινδύνου για την εμφάνιση πολλών τύπων καρκίνου, όπως μαστού, ήπατος, οισοφάγου, φάρυγγα, στοματικής κοιλότητας, λάρυγγα και εντέρου. Ο συνδυασμός δε καπνίσματος και αλκοόλ πολλαπλασιάζει τον κίνδυνο εμφάνισης καρκίνου.

Οι διατροφικές συνήθειες μπορεί να σχετίζονται με το 30% των καρκίνων στις ανεπτυγμένες χώρες και πιθανώς με το 20% στις αναπτυσσόμενες. Η υπερβολική κατανάλωση κόκκινου κρέατος και τροφών πλούσιων σε λίπος συνδέεται με τον καρκίνο του μαστού και του παχέος εντέρου. Η παχυσαρκία και η έλλειψη σωματικής άσκησης ευθύνονται για το 19% των θανάτων από καρκίνο του μαστού και 26% των θανάτων από καρκίνο του εντέρου. Η παχυσαρκία αυξάνει τον κίνδυνο εμφάνισης του καρκίνου του μαστού, του ενδομητρίου, του εντέρου, του στομάχου και του οισοφάγου.

Ο καρκίνος σήμερα μπορεί να αντιμετωπιστεί αποτελεσματικά, αρκεί να διαγνωστεί σε πρώιμο στάδιο. Η διάγνωση όμως των διαφόρων τύπων καρκίνου δεν είναι εύκολη, τουλάχιστον στα αρχικά στάδια. Η ασυμπτωματική περίοδος μπορεί να διαρκέσει μήνες ή και χρόνια και μπορεί η διάγνωση της νόσου να γίνει, όταν ο όγκος έχει επεκταθεί τοπικά ή και να έχει κάνει μεταστάσεις. Μερικά συμπτώματα που μπορεί να εμφανιστούν είναι αλλαγές στη συμπεριφορά του εντέρου ή της κύστης, επίμονη φλεγμονή του φάρυγγα, ασυνήθεις αιμορραγίες, ογκίδια ή σκληρότητα του δέρματος ή στον μαστό, εμφανής αλλαγή σε σπίλο ή κρεατοελιά, επίμονος βήχας ή βράχνιασμα φωνής, δυσπεπτικά ενοχλήματα ή δυσκολία κατάποσης, μεγάλη απώλεια βάρους σε μικρό χρονικό διάστημα. Η διάγνωση μπορεί να γίνει με διάφορες μεθόδους. Αρχικά γίνεται κλινική εξέταση από τον ιατρό και αν υπάρχουν ευρήματα, μπορούν να γίνουν διαγνωστικές εξετάσεις, όπως μαγνητική τομογραφία, εξετάσεις αίματος για να ελεγκτούν τα επίπεδα των καρκινικών δεικτών, υπέρηχος, ακτινογραφία, ενδοσκόπηση κτλ.

Είναι φανερό ότι η πρόληψη είναι ο καλύτερος τρόπος αντιμετώπισης του καρκίνου. Η πρόληψη μπορεί να γίνει με τον τακτικό έλεγχο, όπως ψιλάφηση μαστού και όρχεων και εξέταση προστάτη, και εφαρμόζοντας έναν υγιεινό τρόπο ζωής.

Πρόληψη καρκίνου μέσω διατροφής

Δεν υπάρχουν μαγικές λύσεις στην προστασία από τον καρκίνο. Μια διατροφή, όμως, πλούσια σε τροφές με αντικαρκινική δράση θα μπορούσε ίσως να θωρακίσει τον οργανισμό απέναντι στις διάφορες μορφές της ασθένειας. Έρευνες αναφέρουν ότι η κατανάλωση μερίδων λαχανικών 400g και φρούτων 250g την ημέρα, μπορούν να μειώσουν την πιθανότητα δημιουργίας καρκίνου του λάρυγγα , του οισοφάγου, του στομάχου, του εντέρου, αλλά και του μαστού σε ποσοστό έως και 26%. Καθημερινά, ο οργανισμός μας έχει να αντιμετωπίσει συνεχείς επιθέσεις από βλαβερά μόρια, που ονομάζονται ελεύθερες ρίζες. Αυτές οι ρίζες κυκλοφορούν σε όλο το σώμα, βλάπτοντας τα υγιή κύτταρα, οδηγούν στην γήρανση και είναι δυνατόν να προκαλέσουν καρκίνο. Τα φρούτα και τα λαχανικά περιέχουν προστατευτικές ουσίες που ονομάζονται αντιοξειδωτικά. Ο ρόλος των αντιοξειδωτικών είναι να εμποδίζουν την εμφάνιση ελευθέρων ριζών και να καταστρέφουν τα καρκινικά κύτταρα πριν προκαλέσουν βλάβες.

Χαρακτηριστικά φρούτα και λαχανικά που έχουν ισχυρή αντιοξειδωτική δράση και συμβάλλουν στην πρόληψη του καρκίνου, είναι:

Μπρόκολο
Τα σταυρανθή λαχανικά (π.χ. το λάχανο, το μπρόκολο, το κουνουπίδι, τα λαχανάκια Βρυξελλών) θεωρείται ότι προστατεύουν από την εμφάνιση διάφορων μορφών καρκίνου, κυρίως του παχέος εντέρου, του πνεύμονα και του στομάχου. Πρόσφατη μελέτη κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η ουσία σουλφοραφάνη (πηγή της οποίας είναι το μπρόκολο) βοηθά τον οργανισμό να απαλλαγεί από τα καρκινικά κύτταρα που σχετίζονται με την ανάπτυξη καρκίνου του μαστού.

Ντομάτα
Η ντομάτα θεωρείται εξαιρετική πηγή θρεπτικών συστατικών, χάρη στο λυκοπένιο που περιέχει (φυτοχημικό με έντονη αντιοξειδωτική δράση). Το λυκοπένιο, εκτός από το χαρακτηριστικό κόκκινο χρώμα που προσφέρει στην ντομάτα, έχει την ιδιότητα να καταστρέφει τις ελεύθερες ρίζες, που προκαλούν βλάβες στο DNA των κυττάρων και οδηγούν στην εμφάνιση χρόνιων νοσημάτων. Έρευνες συνδέουν την ουσία αυτή με την προστασία από διάφορες μορφές καρκίνου και ειδικά του προστάτη.

Σκόρδο-Κρεμμύδι
Το σκόρδο, όπως και το κρεμμύδι, είναι τροφές πλούσιες σε πολυφαινόλες και ενώσεις με βάση το θείο, οι οποίες θεωρείται ότι αναστέλλουν την ανάπτυξη καρκίνου, κυρίως του οισοφάγου, του στομάχου και του παχέος εντέρου. Σύμφωνα με έρευνα η κατανάλωση σκόρδου βοηθάει στη μείωση εμφάνισης καρκίνου του μαστού.

Ελαιόλαδο
Σύμφωνα με τα αποτελέσματα έρευνας του Πανεπιστημλιου Αθηνών, η προσήλωση στην παραδοσιακή μεσογειακή διατροφή, η οποία βασίζεται κυρίως στην κατανάλωση ελαιόλαδου, σχετίζεται με μείωση του κινδύνου ανάπτυξης καρκίνου του μαστού στις γυναίκες μετά την εμμηνόπαυση.

Φράουλα
Οι φράουλες, όπως και κάποια είδη μούρων (π.χ. βατόμουρα, μύρτιλλα), είναι πλούσια σε πολυφαινόλες, που είναι γνωστές για τις αντικαρκινικές τους ιδιότητες. Έρευνες αποδεικνύουν την προστατευτική δράση των φρούτων αυτών απέναντι στις οξειδωτικές και κυτταρικές λειτουργίες που οδηγούν στην ανάπτυξη καρκίνου.

Πορτοκάλι
Τα εσπεριδοειδή (π.χ. πορτοκάλια, μανταρίνια, γκρέιπφρουτ, λεμόνια), πέρα από εξαιρετική πηγή βιταμίνης C, είναι πλούσια και σε φυτοχημικά συστατικά. Σε ένα πορτοκάλι περιέχονται περισσότερα από 170 διαφορετικά φυτοχημικά συστατικά και πάνω από 60 φλαβονοειδή. Ωστόσο, και η ίδια η βιταμίνη C εμφανίζει προστατευτική δράση, αφού έχει συσχετιστεί με μειωμένο κίνδυνο εμφάνισης καρκίνου του προστάτη, του δέρματος και του μαστού.

Εκτός από τα φρούτα και τα λαχανικά, υπάρχουν και πολλά μπαχαρικά που δρουν αντικαρκινικά και, οχι μόνο, όπως π.χ:

Κουρκουμάς
Πρόκειται για μπαχαρικό γνωστό για τις αντιφλεγμονώδεις και αντιοξειδωτικές του ιδιότητες. Έρευνες των  τελευταίων χρόνων θεωρούν ότι τα χαμηλά ποσοστά ορισμένων μορφών καρκίνου στην Ινδία, σε αντίθεση με τα αντίστοιχα υψηλά ποσοστά στις δυτικές χώρες, όπως οι ΗΠΑ, οφείλονται στην αυξημένη κατανάλωση κουρκουμά από τους Ινδούς. Μάλιστα, ερευνητές από το Κέντρο Καρκίνου του Πανεπιστημίου του Τέξας απέδειξαν σε μελέτη ότι η κουρκουμίνη (ουσία που περιέχει ο κουρκουμάς) έχει την ιδιότητα να «διαχωρίζει» τα καρκινικά κύτταρα από τα φυσιολογικά και να σκοτώνει τα καρκινικά. Υπάρχουν, πλέον, και όχι μόνο ως τρόφιμο, αλλά και ως συμπλήρωμα διατροφής στη γερμανική αγορά, όπως το Curcumin Loges και πωλούνται ευρέως στα φαρμακεία.

Όπως είναι γνωστό, οι φυτικές ίνες βοηθούν στην πρόληψη του καρκίνου και, συγκεκριμένα, του καρκίνου του παχέος εντέρου και του στομάχου. Άτομα που συμπεριλαμβάνουν καθημερινά φυτικές ίνες στη διατροφή τους έχουν μικρότερη πιθανότητα να παρουσιάσουν καρκίνο του παχέος εντέρου ή του στομάχου, σε σχέση με αυτούς που δεν καταναλώνουν. Αυτό οφείλεται, κυρίως, στο γεγονός ότι η φυσιολογική χλωρίδα του εντέρου (προβιοτικά) τρέφονται απο τις φυτικές ίνες (πρεβιοτικά), τα οποία είναι υπεύθυνα για το ανοσοποιητικό σύστημα, την εύρρυθμη λειτουργία του εντέρου και τη βελτίωση απορρόφησης των βιταμινών. Τροφιμα με υψηλή περιεκτικότητα σε φυτικές ίνες είναι:

-Προϊόντα ολικής άλεσης (Μακαρόνια,Ψωμί, κλπ.) -Όσπρια (Αρακάς,Φακές κλπ.) -Λαχανικά (σπαράγια, αγκινάρα) -Φρούτα (μήλα και αχλάδια)

Άσκηση & καρκίνος

Τόσο στην πρόληψη, όσο και στην αποκατάσταση του καρκίνου σημαντικό ρόλο παίζει η σωματική άσκηση. Έρευνες δείχνουν ότι η κίνηση αποτελεί ασπίδα προστασίας κατά του καρκίνου. Συγκεκριμένα  στην καταπολέμιση της παχυσαρκίας, που οφείλεται κυρίως στην έλλειψη κίνησης  και στην κακή διατροφή, σχετίζεται με υψηλό κίνδυνο για εμφάνιση καρκίνου, μεταξύ άλλων του εντέρου, του στήθους και των νεφρών. Σύμφωνα με μελέτες, η άσκηση μειώνει 30%-40% τη συχνότητα εμφάνισης καρκίνου του πεπτικού, 20%-30% την εμφάνιση καρκίνου του στήθους στις γυναίκες και 20%-60% την εμφάνιση καρκίνου του πνεύμονος.

Έτσι μπορούμε να συμπεράνουμε πως η κίνηση συμβάλλει προληπτικά στην καταπολέμηση πολλών προδιαθεσικών παραγόντων που σχετίζονται με τον καρκίνο, όπως η παχυσαρκία. Παράλληλα ενισχύει το ανοσοποιητικό και το αντιοξειδωτικό συστήμα του οργανισμού αποτελώντας σημαντική άμυνα έναντι των καρκινικών κυττάρων. Οι ειδικοί υποστηρίζουν ότι 10.000 βήματα την ημέρα φέρουν ένα επιθυμητό αποτέλεσμα. Όταν  μιλάμε όμως για άσκηση ή κίνηση, δεν εννοούμε απαραίτητα την εξάσκηση ενός αθλήματος ή κάποια σκληρή προπόνηση. Εννοούμε κάθε δραστηριότητα που μας κάνει να ιδρώσουμε ή και να λαχανιάσουμε λίγο. Τέτοιες  μπορεί να είναι ένας παρατεταμένος περίπατος,  το περπάτημα στην πόλη για τις καθημερινές μας μετακινήσεις, το ανέβασμα των σκαλοπατιών ή ακόμα και λίγες ασκήσεις στο σπίτι. Εκτός βέβαια από την άσκηση, στην πρόληψη ανήκουν και άλλες υγιεινές συνήθειες, όπως είναι η καλή διατροφή και η διακοπή του καπνίσματος.

Σημαντικός είναι επίσης ο ρόλος της κίνησης και ως συνοδευτική θεραπεία στους καρκινοπαθείς. Παρόλο που δύσκολα κάποιος κάνει το πρώτο βήμα προς την κίνηση, ένας από τους πρωταρχικούς στόχους της επιστημονικά τεκμηριωμένης κινησιοθεραπείας είναι να αφαιρέσει το φόβο από τους καρκινοπαθείς, ότι κάνουν λάθος με το να ασκούνται σωματικά. Η άσκηση και η φυσική δραστηριότητα ωφελούν τους ασθενείς αυτούς ενισχύοντας τη δύναμη, την ανθεκτικότητα, την αντοχή και φυσικά το ηθικό τους. Μάλιστα πιθανολογείται ότι επιδρά και απευθείας στον όγκο μειώνοντας την αιμάτωσή του. Άλλες έρευνες πάλι έχουν δείξει ότι η συστηματική γυμναστική μπορεί να περιορίσει τις παρενέργειες της χημειοθεραπείας, όπως την κόπωση και τη ναυτία, κάνοντας τη πιο ανεκτή για τον ασθενή.

Συνοψίζοντας, για τον υγιή η συστηματική και μέτριας έντασης άσκηση αποτελεί ένα όπλο, που μέσα από την μακροχρόνια τήρησή του συμβάλλει στην πρόληψη κατά του καρκίνου, και για τα άτομα με καρκίνο είναι ένα ισχυρό κατευναστικό, ένα μέσο βελτίωσης της ποιότητας της ζωής τους, της αυτοπεποιθησής τους και της ψυχολογίας τους και γενικά βοηθά στην αποθεραπεία από τη νόσο.

Σύνταξη του κειμένου: το φαρμακευτικό προσωπικό του Storchen-Apotheke Nürnberg
Πηγές: στους συντάκτες

ΠΡΟΝΟΜΙΑ
Bonus Karte
Αγγελίες