Οι δυνατότητες των νέων τεχνολογίων και η αναβάθμιση του σχολικού συστήματος

του Διαμαντή Γκίκα
Dipl. Informatiker

Αν ήταν δυνατόν να ταξιδέψουμε στο παρελθόν και να  ρωτήσουμε τους προγόνους μας, εάν μπορούν να φανταστούν ότι μία ημέρα θα πετάξουν μέχρι το φεγγάρι ή ότι μία ημέρα θα περπατούν με τα κινητά στα χέρια τους και να μιλούν με ανθρώπους στην άλλη άκρη της γης ή σε μερικές ώρες να διανύουν τεράστιες αποστάσεις ή να μπορούν να πληροφορούν ταυτόχρονα εκατομμύρια ανθρώπους ή και άλλα πολλά, τότε αυτοί δε θα μας παίρνανε στα σοβαρά ή θα μας περιγελούσαν.

Τεχνικά θαύματα που η ανθρωπότητα εδώ και αιώνες δεν μπορούσε να φανταστεί ούτε στο όνειρό της, έχουν γίνει σήμερα πραγματικότητα. Σας ρωτώ λοιπόν σήμερα, γιατί να μην σκεφτούμε ανάλογα αδιανόητες και απίστευτες ιδέες για το μέλλον. Πολλές φορές πραγματοποιούνται μάλιστα πιο γρήγορα από ότι θα περιμέναμε.

Πως θα μπορέσει η συνεχής και με ραγδαίο ρυθμό εξέλιξη της τεχνολογίας να επιδράσει στη ζωή γύρω από το σχολείο; Ποιές θα είναι οι δυνατότητες που θα παρέχουν οι νέες τεχνολογίες στο εκπαιδευτικό σύστημα; Ποιές θα είναι οι ευκαιρίες και ποιό θα είναι το ρίσκο που κρύβεται πίσω από τα τεχνητά επιτεύγματα; Πως θα επιδράσουν η ηλεκτρονική τεχνολογία και τα επιτεύγματα στους άλλους τομείς την δομή και τους παράγοντες του εκπαιδευτικού συστήματος σε δέκα, σε εκατό, γιατί όχι και σε χίλια χρόνια;

Το σχολείο έχει σαν στόχο να δώσει στους μαθητές ένα πλατύ φάσμα γνώσεων και να τους βοηθήσει να αποκτήσουν τις ανάλογες εμπειρίες. Με αυτόν τον τρόπο θα βοηθήσει το μαθητή να αναπτύξει τις ικανότητές του και να δραστηριοποιηθεί. Το να δρα ο μαθητής υπεύθυνα με τις ικανότητες που έχει αποκτήσει είναι στόχος της εκπαίδευσης.

Είναι λοιπόν ανάγκη οι μαθητές να προετοιμαστούν κατάλληλα στην νέα κοινωνία της πληροφορίας. Μαθητές θα μπορούσαν να έχουν τη δυνατότητα να τελειώσουν το σχολείο ή τις σπουδές σε γρηγορότερο χρόνο, απ’ ότι χρειάζονται σήμερα. Ο νέος άνθρωπος, πλούσιος σε ενέργεια και σε ιδέες, δεν θα κρύβεται πίσω από το θρανίο ή από την πόρτα της αίθουσας αλλά θα χρησιμοποιεί την ενέργεια και την δημιουργικότητά του σε όλες τις δραστηριότητές του. Στα πλαίσια αυτής της ελάττωσης του συνολικού χρόνου εκπαίδευσης, θα είναι μεν το συνολικό μορφωτικό αγαθό σίγουρα λιγότερο αλλά θα έχει μάθει πως με προσωπική του αυτοβουλία να ερευνάει για τυχόν ελλιπής γνώσεις ώστε να τις αναπληρώνει. Η κοινωνία απαιτεί την εκμάθηση  των αρμοδιοτήτων του μαθητή στα πολυμέσα. Ο κόσμος είναι πλήρως δικτυωμένος και νέος στόχος του σχολείου θα πρέπει να είναι η ανάδειξη της αξίας, της σημασίας και της χρησιμότητας του μαθητή σε αυτόν τον δικτυωμένο κόσμο.

Στην εποχή της πληροφορίας όπου τα πολυμέσα μας προσφέρουν μία μάζα πληροφοριών σε όλους τους τομείς της ζωής μας δεν είναι νομίζω πια στόχος του σχολείου να μεταφέρει στους μαθητές αυτόν τον ποταμό των πληροφοριών. Περισσότερο θα έπρεπε να δοθεί βαρύτητα στο πως θα εξελιχθούν οι αρμοδιότητές του για την καλύτερη επεξεργασία των πληροφοριών, η επεξεργασία των οποίων θα τον προσανατολίσει στην συνέχεια, στις επόμενες ενέργειές του. Εδώ σκέφτομαι τον καθηγητή πανεπιστημίου και ταυτόχρονα ίνδαλμά μου ο οποίος έλεγε: «Δεν είναι σημαντικό το να αποκτήσεις πολλές γνώσεις. Πιο πολύ σημασία έχει αν μπορείς να γνωρίζεις κάθε στιγμή πως μπορείς να αποκτήσεις μία πληροφορία που χρειάζεσαι».

Αρκετά δημόσια και ιδιωτικά ερευνητικά κέντρα ερευνούν νέα μέσα για την διδασκαλία. Αξιόλογες ομάδες από επιστήμονες, διδάκτορες, εκπαιδευτικούς και ερευνητές  που ασχολούνται με την δημιουργία νέων μέσων διδασκαλίας σε όλες τις βαθμίδες εκπαίδευσης και για όλα τα σχολικά μαθήματα έχουν ως κύριο στόχο να μεταφέρουν το μορφωτικό αγαθό όσο γίνεται πιο εύκολα και αποτελεσματικά στο μαθητή. Επιμέρους στόχοι αυτής της έρευνας μεταξύ άλλων είναι η πιο ζωντανή μεταφορά με περισσότερες παραστάσεις, η ελεγχόμενη πυκνότητα και η  καθαρή ιεράρχηση των πληροφοριών.  Η ισορροπημένη χρησιμοποίηση κειμένου και εικόνας και η ενθάρρυνση για πρωτοβουλίες με ταυτόχρονη υποστήριξη της κριτικής ικανότητας του μαθητή.

Θα μπορούσε να κατασκευαστεί λοιπόν ένα ηλεκτρονικό στυλό, το οποίο εξωτερικά να μοιάζει με ένα κλασικό στυλό στη σημερινή του μορφή, το οποίο ενώ ο μαθητής γράφει να διορθώνει τα γραμματικά ή συντακτικά λάθη ή και τις μαθηματικές πράξεις. Σε εξάρτηση μιας βαθμίδας αυτόματης διόρθωσης, θα μπορούσε να δίνει ένα σήμα όταν ο μαθητής κάνει λάθος, ή να του δίνει επιλογές βοήθειας έτσι ώστε ο μαθητής να έχει τη δυνατότητα να κάνει την διόρθωση μόνος του ή ακόμα να διορθώσει αυτόματα τα λάθη του.

Το ηλεκτρονικό βιβλίο το οποίο θα αντικαταστήσει όλα τα σημερινά χάρτινα βιβλία δεν είναι καθόλου ουτοπία. Σήμερα κιόλας εφαρμόζονται σε αρκετά πιλοτικά προγράμματα, όπου οι γραπτές πληροφορίες δεν αναγράφονται σε κλασικά βιβλία αλλά σε ηλεκτρονικές μνήμες όπου διάφορες μηχανές-βιβλία μπορούν να τις απεικονίσουν. Αξιόλογες είναι οι τεχνικές λύσεις όπου τα προνόμια ενός σημερινού βιβλίου μπορούν να διατηρηθούν. Στην εξωτερική μορφή του θα μοιάζει με βιβλίο το οποίο όλοι γνωρίζουμε σήμερα. Η μόνη διαφορά θα είναι ότι το βιβλίο δεν θα παλιώνει ποτέ, δεν θα χρειάζεται να πετιέται αλλά θα είναι πάντα επίκαιρο αφού τα λάθη θα διορθώνονται αυτόματα από τον συγγραφέα μέσω μιας ηλεκτρονικής αναδημοσίευσης.

Οι γεωγραφικοί χάρτες δεν θα είναι πια οι κλασσικοί χάρτινοι αλλά ηλεκτρονικές τρισδιάστατες υδρόγειες σφαίρες, όπου η επιφάνειά τους θα είναι μία οθόνη ή οποία ανάλογα με την κίνηση του χεριού μας θα εμφανίζει μία περιοχή σε μεγένθυση και στον επιθυμητό χρόνο. Ζωντανές τρισδιάστατες εικόνες μιας μεσαιωνικής πόλης θα έκαναν το μάθημα πιο ενδιαφέρον από ότι γίνεται σήμερα με τα κλασικά βιβλία. Αν η παράσταση θα υποστηριζόταν με ήχο και οσμή θα μπορούσε να γίνει πιο αυθεντική. Έτσι λοιπόν η ξενάγηση στην ιστορία θα γινόταν πραγματικότητα και θα ήμασταν παρόντες σε μεγάλα ιστορικά γεγονότα.

Το κλασικό μαθητικό θρανίο θα αντικατασταθεί από ένα ηλεκτρονικό σύστημα, το οποίο θα είναι δικτυωμένο με τον κεντρικό υπολογιστή του σχολείου και θα πληροφορεί την διεύθυνση του σχολείου στην περίπτωση της απουσίας του μαθητή. Ακόμα θα ειδοποιεί τον γονέα μέσω τηλεφωνικού μηνύματος η ηλεκτρονικής επιστολής. Οι δρόμοι από το σπίτι στο σχολείο θα γίνουν πιο σίγουροι διότι μέσω της ηλεκτρονικής παρακολούθησης ο γονέας ή ο δάσκαλος θα μπορεί σε κάθε χρονική στιγμή να παρακολουθεί το παιδί ή το μαθητή του. Παιδιά από διαφορετικές ηπείρους και με διαφορετικές κουλτούρες θα μπορούν να παίρνουν μέρος σε κοινά μαθήματα όπου η διδασκαλία θα γίνεται σε ένα φανταστικό χώρο ενώ στην πραγματικότητα θα βρίσκονται στο σπίτι τους.

Ο εκπαιδευτικός θα μεταμορφώνεται σε «μαθητευόμενο δάσκαλο» και θα βρίσκεται στο σχολείο όχι μόνο για να διδάσκει αλλά και για να μαθαίνει ταυτόχρονα. Μαθητές και δάσκαλοι θα μαθαίνουν μαζί. Το σχολείο θα μεταμορφωθεί από τόπο μάθησης σε τόπο ζωής. Το παιδί θα μαθαίνει παίζοντας και θα παίζει μαθαίνοντας. Το σχολείο θα γίνει η γέφυρα που θα συνδέει τις σπουδές με την επαγγελματική σταδιοδρομία.  Με την εισαγωγή των νέων διδακτικών μεθόδων ο εκπαιδευτικός θα χάσει τον πρωτεύοντα ρόλο και θα ενεργεί ως σύμβουλος. Ο μαθητής θα αποκτά απευθείας επαφή με το μορφωτικό αγαθό και θα το αφομοιώνει. Το επάγγελμα του εκπαιδευτικού δεν θα καταργηθεί αλλά θα αλλάξει μορφή.

Θα είναι δυνατόν μέσω μίας ατομικής προσαρμοσμένης μάθησης, να καθορίζεται η μαθησιακή ταχύτητα για κάθε μαθητή ξεχωριστά σε εξάρτηση της απόδοσης και της ικανότητας του. Ένας μαθητής ο οποίος θα αποδίδει περισσότερο, θα μπορεί να προάγεται σε ταχύτερο ρυθμό. Το ταλέντο και οι προσωπικές κλίσεις μπορούν πιο εύκολα να αναδειχθούν και να προωθηθούν. Η σημερινή αξιολόγηση με τις τυπικές εξετάσεις δεν θα υπάρχει πια. Η επίδοση θα είναι συνάρτηση της ατομικής προόδου του κάθε μαθητή. Η αξιολόγηση των μαθητών δεν θα γίνεται στις καθορισμένες προαγωγικές εξετάσεις. Η επίδοση θα υπολογίζεται από την μαθησιακή βιογραφία. Η προαγωγή μιας τάξης ή μιας βαθμίδας θα βασίζεται στην επιτυχή αφομοίωση μιας μαθησιακής ενότητας.

Ο δάσκαλος θα μπορούσε να είναι ηλεκτρονικός με την τεχνική του ολογράμματος όπου η διδασκαλία θα γίνεται ταυτόχρονα σε περισσότερες τάξεις για εξοικονόμηση χρόνου και κόστους.

Εάν πετάξουμε το ακόντιο της έρευνας πάρα πολύ μακριά στο μέλλον, θα μπορούσαμε να διατυπώσουμε και επαναστατικά μοντέλα, όπου το σχολείο που γνωρίζουμε στην σημερινή μας εποχή θα παύσει να υπάρχει διότι θα είναι περιττό. Ίσως κάποια μέρα πράγματι να εφευρηθεί το ηλεκτρονικό χαπάκι μάθησης ή ηλεκτρονικό τσιπάκι που θα είναι συμβατό με τον εγκέφαλο. Αν και αυτές οι υποθέσεις φαίνονται σήμερα απραγματοποίητες, καλά θα είναι να συλλογιστούμε πως θα μπορούσαν οι ιδέες να προσαρμοστούν στο σχολικό μας περιβάλλον.

Με το άρθρο αυτό δεν θέλω να ισχυριστώ ότι κάθε καινοτομία πού φέρνει μία νέα τεχνολογία είναι παράλληλα πάντα ωφέλιμη και χωρίς παρενέργειες. Από την άλλη μεριά τα καινούρια μέσα όλο και βελτιώνονται και είναι σωστά να σκεφτούμε ποιες είναι οι δυνατότητες και πως θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν ή να εφαρμοστούν σωστά, ώστε να αναβαθμίσουν το εκπαιδευτικό μας σύστημα. Σ΄ αυτήν την νέα τάξη θα πρέπει ο άνθρωπος να μείνει το επίκεντρο του εκπαιδευτικού συστήματος. Με αυτήν την προϋπόθεση σίγουρα θα έχει νόημα να συλλογιστούμε τρόπους για την βελτίωση και την εξέλιξη του εκπαιδευτικού συστήματος.

ΠΡΟΝΟΜΙΑ
Bonus Karte
Αγγελίες