Φόρος τιμής στον Διονύσιο Σολωμό

Βιβλιοκριτική

Ο Κώστας Κοροντζής, αριστερά, με τον Πρόεδρο της Ελληνικής Κοινότητας του Στενού καθ. Δανιήλ Μακρή, στην παρουσίαση του βιβλίου στην Μεσσήνα, Σικελία.

του εκδότη, Κώστα Κοροντζή

Εισαγωγή

Κατά τη γνώμη μας η μεγαλύτερη συνεισφορά του βιβλίου αυτού στην εν γένει βιβλιογραφία του Σολωμού, έγκειται στην περιγραφή του ιστορικού πλαισίου μέσα στο οποίο διαδραματίζεται όλη η δράση του, στο γεγονός ότι όλα διαμορφώνονται σε δυο χώρες, την Ελλάδα και την Ιταλία, τρίτον ότι αναδεικνύει την προσωπικότητα του Κουαρντάνο και την συμβολή του στην ανάδειξη του έργου του ποιητή.

Τέλος, και αυτό κατά τη γνώμη μου είναι το σπουδαιότερο είναι ότι τόσο ο Σολωμός όσο και ένα πλήθος Ιταλών και Ελλήνων διανοουμένων, μοιραζόντουσαν ένα κοινό όραμα:

Τη διαμόρφωση μιας λογοτεχνίας που θα γεφύρωνε το χάσμα του λαού και των λόγιων.

Η κοινωνική προσφορά του Σολωμού

Πριν μιλήσουμε για τη συμβολή του βιβλίου στην κατανόηση του Σολωμού ως άνθρωπο και ως ποιητή, θεωρούμε αναγκαίο να αναφερθούμε στο ιστορικό πλαίσιο μέσα στο οποίο ζει και δημιουργεί ο ποιητής, όπως τόσο ωραία το περιγράφει ο καθηγητής Αντρέα Τζιοβάνι Νότο:

«Από τη μεγάλη τομή της Γαλλικής Επανάστασης του 1789, ο κομβικός ρόλος των εθνικών ιδανικών διαδόθηκε όλο και πιο σημαντικά στο Ευρωπαϊκό πλαίσιο του 19ου και του 20ου αιώνα, ώστε να γίνει πραγματικός στον αγώνα για την Ελευθερία, των λαών. Αυτό αφορούσε και τις εθνότητες της νοτιοανατολικής Ευρώπης: Σέρβους, Μολδοβλάχους, Έλληνες, Μαυροβούνιους, Βούλγαρους, που ζούσαν εντός της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας.»*

Μέσα σε ένα τέτοιο ιστορικό πλαίσιο σπούδαζε ο Σολωμός την Ιταλία. «Συγχρόνως ο ίδιος έχει επαναστατική και συνωμοτική δραστηριότητα. Τον βρίσκουμε μυημένο στην Ιταλική Λεγεώνα και στις αρχές της δεκαετίας του ΄40, ιδρυτή στην Κέρκυρα, μαζί με τους Στέφανο Βαλλιάνο και Αντώνιο Ντε Φιλίππι, μιας μυστικής εταιρείας, της «Αγίας Αδελφότητας».

Μέχρι το τέλος της ζωής του ο Σολωμός δεν σταμάτησε να υποστηρίζει τις επαναστατικές δραστηριότητες, να προσφέρει άσυλο στους καταδιωκόμενους Ιταλούς επαναστάτες και συχνά να τους υποστηρίζει οικονομικά.

Πρόκειται για μια άλλη κοινωνική διάσταση της ζωής του Σολωμού που ακόμα δεν έχει μελετηθεί διεξοδικά και θα έλεγε κανείς ότι έχει υποτιμηθεί στην Ελληνική βιβλιογραφία.

*Αντρέα Τζιοβάνι Νότο: Ανατολικό ζήτημα και Φιλελληνισμός στο Τύπο της Μεσσήνας, σελ.76.

Πολλές φορές ενδιαφερόταν και έκανε παρεμβάσεις ο Σολωμός στις Αρχές της Κέρκυρας για να μην καταδικαστούν εξόριστοι Ιταλοί που είχαν υποπέσει σε αδικήματα. Δεν έπαψε ποτέ να παρακολουθεί το Ευρωπαϊκό γίγνεσθαι της εποχής του, δεν είχε όμως αυταπάτες όπως είχαν οι περισσότεροι Έλληνες για τον ρόλο της Ρωσίας και την παρέμβασή της για την απελευθέρωση της Ελλάδας. Το παρακάτω μικρό ποίημα με τον τίτλο «ο Ανατολικός πόλεμος» είναι πολύ χαρακτηριστικό:

Τρεις κόσμοι σφόδρα πολεμούν
και οι τρεις αντρειωμένοι
ο τέταρτος, να φαίνεται στα μάτια,
και δεν είναι* 

Παρόμοια ξεσκεπάζει και καταπολεμά όλες τις πλάνες και αυταπάτες που είχαν πλατιά στρώματα Ελληνισμού, ότι τάχα όταν έρθει το πλήρωμα του χρόνου οι Μεγάλες Δυνάμεις θα κατέβουν στην Ελλάδα με στρατούς και στόλους για να την ελευθερώσουν! Ακόμα το τραγούδι των «ώσπου να ‘ρθει ο Μόσκοβος», αυτή την αυταπάτη εκφράζει.

Αντίθετα ο Σολωμός θεωρεί ότι μόνο στις δικές τους δυνάμεις και στον αγώνα τους μπορούν να στηριχθούν οι Έλληνες. Έτσι, δεν χάνει την ευκαιρία σε πολλούς στίχους του «Ύμνου εις την Ελευθερίαν» να στηλιτεύει την κυριαρχούσα τότε άποψη ότι οι Μεγάλες Δυνάμεις θα σώσουν την Ελλάδα.

Μην ελπίσωμεν σε ξένους,
αλλά μόνον εις ανδρείους
και Ελλήνων την καρδίαν
η Πατρίς να λυτρωθεί

και αλλού…

Άλλος σου έκλαψε εις τα στήθια
αλλ’ ανάσταση καμιά
άλλος σου έταξε βοήθεια
και σε γέλασε φρικτά

Το ίδιο, δεν τρέφει αυταπάτες για τους Έλληνες εκείνους που ακόμα και στις πιο κρίσιμες στιγμές της Επανάστασης δεν θέλανε να κάνουν καμιά θυσία για τον Αγώνα. Ας θυμηθούμε πώς υποδέχεται η αριστοκράτισσα Γυναίκα της Ζάκυνθος – που σύμφωνα με τα ιστορικά δεδομένα ήταν συγγενής του ποιητή – τις προσφυγίνες του Μεσολογγίου, όταν καταδιωκόμενες και καταστρεμμένες έρχονται να της ζητήσουν βοήθεια: «δεν ήσουνα στην πατρίδα σου και στο σπίτι σου; Και τι σου έλειπε; Και τι κακό είδατε στον Τούρκο; Δε σας άφηνε φαϊτά, δούλους και περιβόλια; Σας είπα εγώ ίσως να χτυπήσετε τον Τούρκο, που ερχόσαστε τώρα σ’ εμέ να μου γυρέψετε και να με βρίσετε;»

* Αναφερόταν στον πόλεμο της Κριμαίας, 1854-1856.

Αλλά και σε μια από τις τελευταίες στροφές του «Ύμνου…» του ο Σολωμός δίνει ένα υπέροχο μάθημα αξιοπρέπειας, όταν απευθύνεται στον Μέττερνιχ και στους ισχυρούς της Γης και στους Καθολικούς ηγεμόνες που καταπνίγουν κάθε απελευθερωτικό κίνημα των λαών και τους λέει με θάρρος «Τί θα κάμετε; Θ’ αφήστε να αποκτήσομεν εμείς Λευθερίαν ή θα τη λύστε εξ’ αιτίας Πολιτικής;»

Και σε όλους τους Έλληνες που παίζανε χωρισμένοι και διασπασμένοι το παιγνίδι των Μεγάλων Δυνάμεων έγραφε στον «Ύμνο…» του:

Εάν μισούνται ανάμεσά τους
δεν τους πρέπει Ελευθερία!

Και σε άλλη ποιητική συλλογή του, όπου προφητεύονται μελλοντικές ματαιώσεις των ελπίδων του Λαού, έγραφε:

Δυστυχισμένε μου λαέ
καλέ και προδομένε
πάντοτε ευκολόπιστε
και πάντα προδομένε

Η συνεισφορά του Κουαρτάνο

Μια άλλη συμβολή του βιβλίου, στην εν γένει Σολωμική βιβλιογραφία, είναι η ανάδειξη ενός σημαντικού διανοούμενου συγγραφέα και επαναστάτη (ανήκε και αυτός στη μυστική εταιρεία «Η Μεγάλη Αδελφότητα» συνδεδεμένη με Σικελούς επαναστάτες).

Η καθηγήτρια Ντανιέλα Μπομπάρα παραθέτει ένα σημαντικό ντοκουμέντο: Ένα γράμμα του Ν. Μαρτίνο, όπου υπογραμμίζεται η εκτίμηση του Σολωμού για τον Κουαρτάνο «Ο Κόμης Διονύσιος Σολωμός έρχεται στη πόρτα της Εξοχότητας σου και καθοδηγεί ένα προικισμένο νέο, που κράτησε πάντα ανοικτές και καθαρές σχέσεις της Αλήθειας με την Ηθική, με τη Φιλολογία, με την Πολιτική. Το όνομά του Πέτρος Κουαρτάνο.»

Ο σεμνός αυτός διανοούμενος επιμελήθηκε τα Ιταλικά κείμενα του Σολωμού το 1859 και επέλεξε τα κείμενα, που κατά τη γνώμη του, έπρεπε να εκδοθούν.

«Ο ίδιος, όπως και ο Σολωμός, ζει μεταξύ Ιταλίας και Ελλάδας και σχηματίζει τη δική του προσωπικότητα στο σταυροδρόμι των δύο πολιτισμών.»

Όπως πολύ εύστοχα αναφέρει η Ντανιέλα Μπομπάρα «Ελληνική σκέψη και Ιταλικό σχήμα συγκρίνονται και σμίγουν και από τη συνάντησή τους γεννιέται η ιδέα μιας υψηλής λογοτεχνίας, αλλά για το λαό κατανοητή και ελκυστική, ένα…. εκπαιδευτικό κίνημα που θα μπορέσει να ενώσει ξανά τον λαό με τους λόγιους.»

Αυτό ακριβώς ήταν το όραμα τόσο του Σολωμού όσο και του Κουαρτάνο όσων και μιας σειράς διανοούμενων Ελλήνων και Ιταλών. Ένα εκπαιδευτικό κίνημα που θα ένωνε το λαό με τους λόγιους.

Ευχαριστήρια στους Συντελεστές αυτού του βιβλίου

  • Copyright© ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑ ΣΤΕΝΟΥ, ΜΕΣΣΗΝΑ/ΙΤΑΛΙΑ Τίτλος: ΦΟΡΟΣ ΤΙΜΗΣ ΣΤΟΝ ΣΟΛΩΜΟ/OMAGGIO A SOLOMÒS
  • Συγγραφείς: Δανιήλ Μακρής, Ντανιέλα Μπομπάρα, Αντρέα Τζιοβάννι Νότο, Τζιουζέππε Σπαθής
  • Καλλιτεχνική επιμέλεια: Διατσέντα Παρίση
  • Μετάφραση: Δανιήλ Μακρής
  • Συντονισμός: Μαίρη Κρητικού
  • Εκδόσεις: Δ. Κοροντζής Σελ. 80 ISBN: 978–618–5042–74-5 Έκδοση: Απρίλιος 2019
  • Με την ευγενική υποστήριξη της SUPERFAST FERRIES
ΠΡΟΝΟΜΙΑ
Bonus Karte
Αγγελίες