Ο άγιος Βαλεντίνος. Ο Δυτικός άγιος-προστάτης των ερωτευμένων

Ο άγιος Βαλεντίνος. Ο Δυτικός άγιος-προστάτης των ερωτευμένων

valentinosΗ φυσιογνωμία όλων των κοινωνιών σε όλες τις περιοχές του πλανήτη μας έχει ομοιότητες και ειδικά όταν τα θέματα αυτά σχετίζονται με τον πολιτισμό, την οικονομία, το εμπόριο και τις διεθνείς σχέσεις. Αποτέλεσμα αυτού του ανθρώπινου χαρακτηριστικού είναι το ότι όλες οι χώρες κατακλύζονται από ξένα προϊόντα και κατά περίπτωση από ξενικά έθιμα.

Στην περίπτωση εθίμων, ο κάθε λαός προσπαθεί να προσαρμόσει τα ξενόφερτα έθιμα στα δικά του μέτρα, στις δικές του «ανάγκες», ώστε αφού τα αφομοιώσει να τύχουν γενικότερης αποδοχής από τα μέλη της κοινότητας.

Έτσι συμβαίνει και με τη νεοεισαχθείσα νεοεθιμική εορτή του αγίου Βαλεντίνου, του προστάτη των ερωτευμένων, ενός αγίου της Καθολικής Εκκλησίας ο οποίος εορτάζει στις 14 Φεβρουαρίου και επειδή «προστατεύει» τους ερωτευμένους, την ίδια τη φύση του ανθρώπου, αρχίζει τις τελευταίες δεκαετίες να «λατρεύεται» και στην Ελλάδα, στην ανεπίσημη διάσταση της λαϊκής πίστης, έξω από τον χώρο της Ορθόδοξης Εκκλησίας.

Η μεγάλη δημοτικότητα του αγίου Βαλεντίνου στηρίζεται κυρίως στην ευρεία διαφημιστική εκστρατεία των ανθωπωλών, της βιομηχανίας ζαχαροειδών και γλυκισμάτων και στην πετυχημένη σύμπλεξη του εμπορίου με τη λαϊκή θρησκευτικότητα, κάτι ανάλογο δηλαδή που παρατηρείται με την εισαχθείσα από τις ΗΠΑ καθαρώς αρχαία ειδωλολατρική ιρλανδική κελτική «γιορτή της φρίκης», του Halloween, που γιορτάζεται ως νεοεθιμική παράδοση την 1η Νοεμβρίου σ’ όλη την Δυτική Ευρώπη (εκδήλωση που αρχίζει να εμφανίζεται δειλά δειλά και σε μεγάλες πόλεις της Ελλάδας!).

Ο άγιος Βαλεντίνος (Sankt Valentin) τιμάται κυρίως στις αγγοσαξωνικές χώρες και κατ’ επέκταση στην Αμερική. Στο καθολικό εορτολόγιο υπάρχουν δύο άγιοι με το ίδιο όνομα που μαρτύρησαν στις 14 Φεβρουαρίου, αλλά σε διαφορετικά έτη του τρίτου μ.Χ. αιώνα. Πάντως, η επικρατούσα παράδοση, χωρίς αποδεικτικά στοιχεία, ταυτίζει τον άγιο με τον επίσκοπο Βαλεντίνο της ιταλικής πόλης Τέρνι, ο οποίος, λέγεται, ότι πάντρεψε ένα νεαρό ζευγάρι χριστιανικά παρά την απαγόρευση του αυτοκράτορα Κλαυδίου, για τούτο αποκεφαλίστηκε.

Δεν θα ασχοληθούμε με το αν υπήρχε ένας, ή δύο ή και τρεις καθολικοί μάρτυρες ή άγιοι με το ίδιο όνομα, αλλά με την λαογραφική διάσταση που πήρε σε παγκόσμια κλίμακα η λατρεία αυτού του αγίου-προστάτη των ερωτευμένων, του οποίου θαυματουργά λείψανα φέρεται να φυλάσσονται σε εκκλησίες της Βαυαρίας, στη Ρώμη, στο Δουβλίνο και στη Γλασκώβη. Ο λαός, πάντως, πίστευε ότι θεράπευε την επιληψία, πράγμα που εκμεταλλεύονται και οι μεσαιωνικοί αγιογράφοι στις απεικονίσεις του σε εικόνες ή στα έγχρωμα βιτρό των εκκλησιών.

Πολλοί ερευνητές συσχέτισαν τον εθιμικό κύκλο γύρω από την εορτή του με την σκοτεινής προέλευσης ρωμαϊκή μαγικο-θρησκευτική εορτή της γονιμότητας προς τιμήν της θεάς Ήρας (Juno), τα γνωστά Lupercalia που τελούνταν τον Φεβρουάριο. Στις διάφορες εκδηλώσεις της ημέρας αυτής συμπεριλαμβανόταν η θυσία μιας κατσίκας ή ενός σκύλου για να προστατεύονται τα κοπάδια από τους λύκους και εκτός των πολλών άλλων εκδηλώσεων της ημέρας νεανίδες και νέοι προέβαιναν και σε εκλογή συντρόφου με μαντικό-μαγικό τελετουργικό τρόπο (λάχνισμα), που θυμίζει λίγο ή πολύ το μαντικό τελετουργικό εκλογής συντρόφου του ελληνικού κλήδονα.

Μια περαιτέρω σύνδεση, αποκλειστικά θρησκευτικού χαρακτήρα, έχει τις ρίζες στις εορταστικές εκδηλώσεις αυτής της ημέρας που οργάνωναν ορισμένες εκκλησίες της Δύσης προς τιμήν του Χριστού, «του νυμφίου της Εκκλησίας». Μετά τον Β΄ παγκόσμιο πόλεμο, μετέφεραν το έθιμο οι αμερικανοί στρατιώτες κατοχής και στους λαούς της κεντρικής Ευρώπης με πρώτη μνεία το 1950 για μία «χορευτική βραδιά του Βαλεντίνου» στη Νυρεμβέργη. Ταυτόχρονα, το ανύπαρκτο για πολλούς λαούς τελετουργικό της ανταλλαγής δώρων, λουλουδιών και ευχών ανάμεσα στα ερωτευμένα ζευγάρια άρχισε να παγκοσμιοποιείται, η εορτή να αυτονομείται και να διαμορφώνει γύρω της μια σύγχρονη, αστική παράδοση, προσαρμοσμένη στην ιδιοσυγκρασία του κάθε λαού.

Στη Σκοτία ίσος αριθμός νέων και νεανίδων κληρώνουν τα ονόματά τους δημιουργώντας ζεύγη (Βαλεντίνος-Βαλεντίνη) και πάνε για χορό και διασκέδαση. Στην Ιαπωνία (μη χριστιανική χώρα) οι γυναίκες δωρίζουν σοκολάτες στους συζύγους και άρρενες συνεργάτες τους. Στην Κίνα (επίσης μη χριστιανική χώρα) αναδεικνύεται σε πολύ αγαπητή εορτή της νεολαίας. Στην Ιταλία τα ερωτευμένα ζευγάρια κλειδώνουν μια κλειδωνιά (συνήθως ποδηλάτου) και πετούν τα κλειδιά στα νερά ποταμών ή λιμνών κάνοντας μια μυστική ευχή. Στην Φινλανδία κάνουν δώρα σε φίλους ή αγαπητά πρόσωπα και σε σλαβόφωνες περιοχές της Γερμανίας γιορτάζεται ο παραδοσιακός «γάμος των πουλιών». Το 2005 η Σύνοδος της Καθολικής Εκκλησίας της Αυστρίας έδωσε θρησκευτικό χαρακτήρα στα σύγχρονα λαϊκά έθιμα της γιορτής προσκαλώντας στις εκκλησίες παντρεμένους, αρραβωνιασμένους και ερωτευμένους να δεχτούν την ευλογία του θεού και να ανανεώσουν τους όρκους αγάπης.

 Πάντως, όπως και να έχει το πράγμα, με την οποιαδήποτε τοπική ιδιομορφία, την ημέρα του αγίου Βαλεντίνου (υπαρκτού ή ανύπαρκτου αγίου) και στην Ελλάδα προεξάρχει η ανταλλαγή ευχετηρίων καρτών (για την ποικιλία των θεμάτων τους σε εικόνα και λόγο έχει φροντίσει η αγορά), η αποστολή ανθοδεσμών και άλλων δώρων καθώς και η διοργάνωση ειδικών μουσικο-χορευτικών εκδηλώσεων. Τέλος, οι δυνατότητες που παρέχουν οι νέες Τεχνολογίες ευνοούν την αποστολή έτοιμων ευχετηρίων καρτών μέσω ηλεκτρονικού ταχυδρομείου, ενώ παράλληλα εκατομμύρια μηνυμάτων αγάπης ανταλλάσσονται μέσω των SMS και ΜΜS της κινητής τηλεφωνίας. Τέλος, στην Ελλάδα το 1995 έγιναν προσπάθειες υποκατάστασης του αγίου Βαλεντίνου με τον άγιο Υάκινθο (3 Ιουλίου)  και λίγο αργότερα, το 2000, προτάθηκε η 13η Φεβρουαρίου εορτή των αγίων Ακύλα και Πρίσκιλλας, μαθητών του Αποστόλου Παύλου. Όμως, η απόκλιση από μια παγκοσμιοποιημένη γιορτή με τα ευχάριστα εορταστικά συνοδευτικά έθιμα δεν έγινε αποδεκτή και έτσι ο άγιος Βαλεντίνος συνεχίζει να είναι ο προστάτης των ερωτευμένων… «Έρως ανίκατε μάχαν!».

About Author