Dimitrios Benekos

ΑΦΙΕΡΩΜΑ ΣΤΗΝ ΕΘΝΙΚΗ ΕΠΕΤΕΙΟ ΤΗΣ 25ΗΣ ΜΑΡΤΙΟΥ 1821

ΤΙ ΕΓΡΑΦΑΝ ΟΙ ΕΥΡΩΠΑΪΚΕΣ ΕΦΗΜΕΡΙΔΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ 1821

Prof. Dr. Dimitrios Benekos

«Θέλει αρετήν και τόλμην η Ελευθερία»
(Ανδρέας Κάλβος, Έλληνας ποιητής)

Είναι γνωστό ότι, όταν άρχισε η Ελληνική Επανάσταση τον Μάρτιο του 1821, στην Ευρώπη κυριαρχούσε το πνεύμα της Ιεράς Συμμαχίας, που τηρούσε εχθρική στάση προς κάθε επαναστατικό κίνημα, που θα άλλαζε το στάτους κβο των υπαρχόντων συνόρων, πολύ δε περισσότερο εάν επρόκειτο για επανάσταση με φιλελεύθερες και δημοκρατικές ιδέες, όπως ήταν η Ελληνική Επανάσταση.

Αλλά, αν και οι κυβερνήσεις των ευρωπαϊκών κρατών τηρούσαν εχθρική στάση απέναντι στην εξέγερση των Ελλήνων, οι λαοί αυτών των χωρών και προπαντός οι μορφωμένοι και φωτισμένοι από τις ιδέες της αμερικανικής και γαλλικής επανάστασης εκδήλωναν Weiterlesen

Αναρωτιέμαι μερικές φορές

(από Το Παράπονο, του Οδυσσέα Ελύτη)

Ο μεγάλος Έλληνας ποιητής Οδυσσέας Ελύτης, που το 1979 τιμήθηκε με το Βραβείο Νόμπελ της Λογοτεχνίας, στο παρακάτω απόσπασμα παρουσιάζει ανάγλυφα τις ανθρώπινες επιθυμίες, τις ευκαιρίες της χαράς που μεταθέτουμε για το μέλλον, χωρίς να λαβαίνουμε υπόψη, πως βιολογικά η ζωή μας είναι μία.
Ας απολαύσουμε αυτή τη μικρή σύνοψη των ιδεών και προτροπών και ας προσπαθήσουμε να προβληματιστούμε, να τις ενστερνιστούμε και να τις βιώσουμε ενσυνείδητα, γιατί διαφορετικά «δεύτερη ζωή δεν έχει».

                                                                                   (Prof. Dr. Dimitrios Benekos)

 Αναρωτιέμαι μερικές φορές:

Είμαι εγώ που σκέφτομαι καθημερινά, πως η ζωή μου είναι μία; Weiterlesen

ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΑ – ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΠΟΙΗΜΕΝΗ ΓΙΟΡΤΗ

Γράφει ο Δρ. Δημήτριος Μπενέκος
Αν. καθηγητής Παν/μίου Θεσσαλίας

Η γνώση λαογραφικών θεμάτων που συνοδεύουν σημαντικές θρησκευτικές εορτές στον ετήσιο ημερολογιακό κύκλο οδηγούν τον αναγνώστη σε βαθύτερη επαφή με ιδιαιτερότητες του Έθνους μας. Τα Χριστούγεννα έχουν διαχρονική σημασία, είναι για κάθε εποχή επίκαιρα, επειδή με παραδοσιακή συνέπεια συνδέουν το μακραίωνο παρελθόν του Ελληνισμού με το σύγχρονο παρόν, με την εκάστοτε σύγχρονη εποχή σε οποιαδήποτε χώρα της Γης.

Τα Χριστούγεννα, ένας εξαιρετικά πλούσιος σε έθιμα και εκδηλώσεις ημερολογιακός σταθμός, θεωρούνται από όλους τους χριστιανικούς λαούς του πλανήτη μας ως η κατεξοχήν οικογενειακή και παραδοσιακή εορτή. Από την άλλη πλευρά, πάλι, τα Χριστούγεννα εξελίχθηκαν στην πιο παγκοσμιοποιημένη θρησκευτική γιορτή που συνδέεται με ιδεώδη τρόπο με την οικονομία. Ο πολυήμερος εορτασμός τους, που αρχίζει πολύ πριν από την 25 Δεκεμβρίου και επεκτείνεται μέχρι την πρωτοχρονιά και Weiterlesen

Ο κλήδονας και οι φωτιές του Αϊ-Γιάννη.
Από έθιμο σε φολκλορική εκδήλωση

Γράφει ο Δρ. Δημήτριος Μπενέκος
Αν. καθηγητής Παν/μίου Θεσσαλίας

Στις 24 Ιουνίου ο χριστιανικός κόσμος εορτάζει το γενέθλιο του Ιωάννη Προδρόμου. Εδώ υπενθυμίζουμε ότι ο Ιωάννης ο Πρόδρομος ή Βαπτιστής είναι ο μοναδικός Άγιος της χριστιανοσύνης που η Εκκλησία τιμά εορταστικά και την ημέρα των γενεθλίων του και όχι όπως συμβαίνει με όλους τους άλλους που εορτάζεται η ημέρα του θανάτου τους.

Η θερινή εορτή του Αϊ-Γιάννη, η οποία κατά τον αείμνηστο έλληνα λαογράφο Δημήτριο Λουκάτο είναι «από τις ειδωλολατρικότερες του εορτολογίου μας», συνδυάζει χριστιανικά τελετές και ξεχασμένες ειδωλολατρικές τελετουργίες, οι οποίες έχουν σχέση με τη λατρεία του Ήλιου των θερινών τροπών, μιας κατεξοχήν χρονικής στιγμής για μαντικές πράξεις και καθαρμούς με φωτιές, επειδή αρχίζει η ημέρα να μικραίνει και η φύση να οδεύει σταθερά προς τον χειμώνα.

Συνοδευτικά έθιμα της εορτής του Αγίου Ιωάννη σχετίζονταν με πηγαδομαντεία , λεκανομαντεία και κατοπτρομαντεία. Σκοπός ήταν η μαντική πρόβλεψη μελλοντικού γαμπρού και η Weiterlesen

ΑΠΟ ΤΗ ΛΑΟΓΡΑΦΙΑ ΣΤΗΝ ΠΟΙΗΣΗ

Ο ΒΡΙΚΟΛΑΚΑΣ

Γράφει ο Δρ. Δημήτριος Μπενέκος
Αν. καθηγητής Παν/μίου Θεσσαλίας

Η μπαλάντα «ο Βρικόλακας» (Der Erlkönig), που συνέθεσε το 1781 ο μεγάλος γερμανός  λογοτέχνης Γιόχαν Βόλφγκανγκ φον Γκαίτε (Goethe), ανήκει στην κατηγορία των ποιημάτων με μαγικό, νεκρομαγικό ή δαιμονικό περιεχόμενο. Αντικατοπτρίζει δεισιδαιμονικές αντιλήψεις, βαθιά ριζωμένες στην ψυχή του λαού, από εποχές που οι άνθρωποι είχαν την εντύπωση ότι βρίσκονταν εκτεθειμένοι στις εχθρικές διαθέσεις υπερφυσικών κακοποιών όντων.

Ήδη, από την πρώτη κιόλας στροφή της μπαλάντας, νιώθουμε πως οι καταχθόνιες, οι σκοτεινές δυνάμεις του Κακού αρχίζουν να απλώνουν το δίχτυ του πεπρωμένου, προμηνύοντας έτσι την επερχόμενη καταστροφή, την κορύφωση του δράματος με το αναπόφευκτο τέλος. Η δράση, ο εναλλασσόμενος διάλογος ανάμεσα στο φανταστικό και το ρεαλιστικό, Weiterlesen

Από την Ιστορία στη Λογοτεχνία

Ο τάφος στον Μπουζέντο της Κάτω Ιταλίας

Δημήτριος Μπενέκος
Αν. Καθηγητής Λαογραφίας

Βρισκόμαστε στις αρχές του 400 μ.Χ. Ας δούμε τι συνέβαινε εκείνα τα χρόνια στην Ελλάδα και στην Ιταλία. Η πάλαι ποτέ κραταιά  και ένδοξη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία ήταν χωρισμένη σε δύο ανεξάρτητα τμήματα, στο Ανατολικό και στο Δυτικό τμήμα της Αυτοκρατορίας, αλλά τόσο η Ελλάδα όσο και η Ιταλία δοκιμάζονταν σκληρά από τις επιθέσεις, τις επιδρομές και τις λεηλασίες των βαρβαρικών φύλων, που στο πέρασμά τους κατάστρεφαν και πυρπολούσαν τα πάντα.

Μέσα σ’ αυτό το κλίμα του αναβρασμού και της ανασφάλειας, ο νεαρός αρχηγός των Βησιγότθων (Westgoten) Αλάριχος (Alarich),  κατάφερε να τους ξεσηκώσει σε εθνικό πόλεμο εναντίον της Ανατολικής Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας (δηλ. εναντίον των Βυζαντινών). Οι Γότθοι, που είχαν εγκατασταθεί στη Weiterlesen

Το Δωδεκαήμερο: Από την παράδοση στο νεοτερισμό

Δημήτριος Μπενέκος
Αν. καθηγητής πανεπιστημίου
Λαογράφος

Έρχονται Χριστούγεννα! Έρχεται και η Πρωτοχρονιά! Δυο λέξεις, δυο παγκόσμια ημερολογιακά σύμβολα, που εμπεριέχουν κάτι το χαρούμενο, κάτι το ιδιαίτερο και μοναδικό. Το πρώτο είναι θρησκευτικό σύμβολο που σηματοδοτεί την αρχή, τη γέννηση του Χριστιανισμού, ενώ το δεύτερο είναι χρονικό σύμβολο που δηλώνει το τέλος του Παλαιού και την αρχή του Νέου. Και τα δύο είναι, όπως και να τα ιδούμε, σύμβολα ελπίδας.

Πριν πάμε στο σήμερα, ας ρίξουμε μια ματιά στο πρόσφατο αλλά και στο πολύ μακρινό παρελθόν για να γνωρίσουμε ήθη και έθιμα ή και συνήθειες του λαού μας, που με Weiterlesen

Η Θεσσαλονίκη και ο Άγιος Δημήτριος

Από την Ιστορία στους θρύλους

Ο Άγιος Δημήτριος (φορητή σύγχρονη εικόνα, ιδιωτική συλλογή ©dbenekos)

Γράφει ο τ. αναπληρωτής καθηγητής
Δρ. Δημήτριος Μπενέκος

Οκτώβριος μήνας. Είναι ο μήνας προετοιμασίας για τις τελευταίες γεωργικές εργασίες στην Ελλάδα, αλλά και η εποχή προετοιμασίας για τον επερχόμενο χειμώνα. Στη λαϊκή διάσταση της ελληνικής γλώσσας, ο Οκτώβριος (Οκτώβρης) μετονομάστηκε σε «Αϊ Δημήτρης» και τούτο γιατί στις 26 του μήνα δεσπόζει μεγάλη γιορτή της ανατολικής Χριστιανοσύνης, η γιορτή του πολιούχου της Θεσσαλονίκης Αγίου Δημητρίου.

Ας δούμε από κοντά αυτά τα δύο ονόματα, που το ένα θυμίζει υποχρεωτικά και το άλλο. Ας ρίξουμε μια ματιά στην Ιστορία και στις λαϊκές παραδόσεις και τους θρύλους που σχετίζονται με αυτό το δίδυμο μέσα από τους αιώνες. Πάντως, για να διευκρινίσουμε, οι θρύλοι που δημιουργήθηκαν γύρω από πρόσωπα ή και καταγράφηκαν εμπεριέχουν, εκτός από τον λαϊκό μανδύα των αφηγήσεων, χωρίς αμφιβολία και τον πραγματικό ιστορικό πυρήνα των γεγονότων.

Ο Δημήτριος ήταν γόνος επιφανούς οικογένειας και αξιωματικός του ρωμαϊκού στρατού, αλλά και Weiterlesen

14 Σεπτεμβρίου.  Παράδοση και Ιστορία

Γράφει: ο Δρ. Δημήτριος Μπενέκος
Αν. Καθηγητής Πανεπιστημίου

Ο Σεπτέμβριος είναι ο μήνας που, κατά παράδοση και λόγω των ευνοϊκών κλιματικών αλλαγών, αρχίζει το «γεωργικό» έτος, μια σειρά δηλαδή εργασιών προετοιμασίας για την καλλιέργεια της γης. Αυτός ο μήνας δεν χαρακτηρίζεται για την πληθώρα των εορτών. Μόνο μία μεγάλη δεσποτική εορτή επισκιάζει όλες τις άλλες μικρογιορτές. Η Ύψωση του Τιμίου Σταυρού. Ας ρίξουμε μια ματιά στα ιστορικά γεγονότα, που συνδέονται με αυτή τη μεγάλη φθινοπωρινή γιορτή.

Βρισκόμαστε στο έτος 326 στην Ιερουσαλήμ.  Η αγία Ελένη, μητέρα του αυτοκράτορα Κωνσταντίνου, που βρισκόταν εκεί, προέβη σε ανασκαφές, οι οποίες οδήγησαν στην εύρεση του Τιμίου Σταυρού, του σταυρού δηλαδή που σταυρώθηκε ο Χριστός. Τεμάχιό του έστειλε στην Κωνσταντινούπολη και το υπόλοιπο τοποθέτησε στον Ναό της Αναστάσεως, που έκτισε Weiterlesen

 

Ο ΚΟΣΜΟΣ ΤΟΥ ΠΑΡΑΜΥΘΙΟΥ (B΄)

Δρ. Δημήτριος Μπενέκος
Αν. Καθηγητής Λαογραφίας Παν/μίου Θεσσαλίας

Στο παραμύθι, επίσης, η χωρο-χρονική μετατόπιση της δράσης επιτυγχάνεται με άλματα ενώ οι σκηνές του εναλλάσσονται απότομα από ευχάριστες και ειδυλλιακές σε ανατριχιαστικές και απάνθρωπες. Μετά τη λήξη του Β΄Παγκοσμίου Πολέμου το πρόβλημα των ωμοτήτων στο παραμύθι οδήγησε τις βρατανικές δυνάμεις κατοχής της Γερμανίας σε αψυχολόγητες αποφάσεις, απαγορεύοντας την εκτύπωση και κυκλοφορία των παραμυθιών των αδελφών Grimm, επειδή πίστευαν ότι οι παραμυθιακές ωμότητες συνδέονταν συνειρμικά και είχαν άμεση εξάρτηση με τα απάνθρωπα συμβάντα και τις εκτελέσεις στα στρατόπεδα συγκέντρωσης (Konzentrationslager) του ναζιστικού καθεστώτος.

Σ’ αυτό το σημείο επιθυμώ να σταματήσω για λίγο κάνοντας μερικές επισημάνσεις. Ο Bruno Bettelheim στο βιβλίο του „The Uses of Enchantment: The Meaning and Importance of Fairy Tales“ (Knopf, New York, 1976), διατυπώνει τη θέση ότι το αμφιλεγόμενο ζήτημα Weiterlesen