«Μία ακόμη νόσος του πολιτισμού…..»

Κατάθλιψη είναι μία λέξις που εννοιολογικά σημαίνει μεγάλη στενοχώρια. Στην ιατρική όμως επισημοποιείται για να περιγράψει ομάδα συμπτωμάτων που συνιστούν νοσολογική οντότητα ποικίλης βαρύτητας. Η κατάθλιψη συνδέεται με άλλες νόσους που παρουσιάσαμε σε προηγούμενα άρθρα μας, εις το ότι και αυτή είναι μία ακόμη νόσος του πολιτισμού. Χαρακτηρίζεται έτσι διότι τεράστιος αριθμός ανθρώπων κυρίως του πολιτισμένου κόσμου πάσχουν υπό καταθλίψεως. Σημεία απλής καταθλίψεως εμφανίζουν εις κάποιο στάδιο της ζωής των σχεδόν το 100% των ανθρώπων, αλλά βαρείαν συμπτωματολογία διαρκούσαν επί μακρό χρονικό διάστημα εμφανίζει ένα ποσοστό περίπου 10 έως 20%. Γίνεται φαντάζομαι ευκόλως κατανοητό ότι ο ρόλος που διαδραματίζει η νόσος αυτή στην οικονομία μίας χώρας, εάν ληφθεί υπόψιν ότι αφορά συνήθως την παραγωγική ηλικία μεταξύ 30 και 60 ετών.

Συνήθως είναι νόσος με την οποίαν ασχολούνται οι ψυχολόγοι και οι ψυχίατροι, αλλά καλόν θα είναι πρίν κάποιος αποδεχθεί την διάγνωση της καταθλίψεως, καλόν θα είναι να συμβουλεύεται και τον παθολόγο. Πολλές σωματικές νόσοι δίδουν εικόνα δυναμένη να προκαλέσει σύγχυση. Προσωπικώς μου είναι δύσκολο να ξεχάσω κάποια ασθενή πριν 15 περίπου χρόνια που ήτο έγκλειστος επί τρίμηνο σε ψυχιατρική κλινική με την διάγνωση «κατάθλιψις- ψύχωσις», ενώ όπως απεδείχθη έπασχε από θυρεοτοξική βρογχοκήλη.

Μεταξύ των σωματικών παθήσεων που πρέπει να διερευνώνται και να αποκλείονται αναφέρω μερικές όπως τον υπερθυρεοειδισμό, τον υποθυρεοειδισμό, την χρόνια σύφιλη, όγκους και δυσπλασίας του εγκεφάλου, ως και την μεγαλοβλαστική αναιμία.

Στον αντίποδα αυτής της περιπτώσεως βρίσκεται η περίπτωση που πίσω από εμφανώς σωματικά συμπτώματα υποκρύπτεται η νόσος της καταθλίψεως. Έτσι πολλοί ασθενείς που διαμαρτύρονται για χρονίους μυοσκελετικούς πόνους, πονοκέφαλο, «σφίξιμο» στους κροτάφους, προβλήματα με την πέψη, στηθαγχικές ενοχλήσεις, βάρος στο στήθος που οι ασθενείς το περιγράφουν ως «πλάκωμα» και μάλιστα πολλάκις συνοδευόμενο με ταχυκαρδία ιδρώτες ή και αίσθημα παλμών, δεν πάσχουν υπό άλλης νόσου παρά μόνον τα συμπτώματα αυτά εμφανίζονται εις τα πλαίσια μιάς καταθλίψεως. Άλλα σωματικά συμπτώματα εμφανιζόμενα εις τα πλαίσια της καταθλίψεως είναι η γενική αδυναμία και η απώλεια βάρους λόγω ανορεξίας, ή η αύξηση του σωματικού βάρους λόγω βουλιμίας.

Ο κλασσικός «μελαγχολικός» τύπος ανθρώπου που πάσχει από κατάθλιψη οιασδήποτε μορφής, είναι άκρως χαρακτηριστικός. Χωρίς να φαίνεται ατημέλητος ενδύεται συνήθως με ενδύματα σκούρων αποχρώσεων, και αρκετά φαρδιά. Το πρόσωπό του δείχνει κουρασμένο όπως ακριβώς φαίνονται οι χαρτοπαίκτες την πρωτοχρονιά αφού «τιμήσουν τον Αιβασίλη» σχεδόν μέχρι τα χαράματα, δείχνει επίσης αγέλαστο σοβαρό και στενοχωρημένο, σαν κάποιον που είχε τρία καράβια και έμαθε ότι σε μια κακοκαιρία βούλιαξαν και τα τρία.

Η ομιλία του είναι αργή, αδύναμη, και οι λέξεις βγαίνουν «με το τσιγκέλι».συνηθισμένες αιτιάσεις είναι τα σωματικά ενοχλήματα όπως π.χ. γενικευμένοι πόνοι ή γενικευμένη αδυναμία και χρειάζεται πολλάκις επισταμένη εξέταση από τον ιατρό δια να εκμαιεύσει και τα υπόλοιπα συμπτώματα.

Μετά την περαίωση της εξετάσεως ο ιατρός διαπιστώνει ότι οι ασθενείς αυτοί έχουν ελαττωμένη διάθεση για πολλές δραστηριότητες της ζωής. Έτσι διαπιστώνεται ελαττωμένη ενεργητικότητα, ελαττωμένη όρεξη, ελαττωμένη διάθεση για «κοινωνική ζωή» και συναναστροφές, ελαττωμένη σεξουαλική επιθυμία και σεξουαλική δραστηριότητα, ακόμη και ελαττωμένη διάθεση για ζωή. Χαρακτηριστικόν είναι το παράδειγμα κάποιου που μόλις πληροφορήθηκε τον θάνατο ενός φίλου του, ψέλλισε δακρυσμένος: «τυχερός αυτός. Πάει…» Εξεδήλωσε έτσι τις ιδέες αυτοκτονίας αι οποίαι τον διακατείχαν.

Ιδέες αυτοκτονίας είναι συχνότατες στους καταθλιπτικούς, που πολλάκις επιχειρούν αυτοκτονία.

Χαρακτηριστικό των μελαγχολικών είναι ότι συνήθως δεν εμφανίζουν «αποτυχημένες απόπειρες». Κάτι τέτοιο χαρακτηρίζει συνήθως την υστερία. Οι μελαγχολικοί δεν προειδοποιούν για την απόπειρα! Δι αυτό οι πάσχοντες υπό μεσαίου βαθμού και άνω καταθλίψεως, πρέπει να τίθενται υπό διακριτική παρατήρηση ως πιθανοί αυτόχειρες.

Άλλοτε συνυπάρχει έντονο άγχος και φοβία, όπως κλειστοφοβία και αγοραφοβία. Διαγνωστική σύγχυση δύναται να προκύψει εις την κατάθλιψη των ηλικιωμένων, όπου εμφανίζεται με συμπτώματα ανοίας και καλείται ψευδοάνοια.

Εις ότι αφορά την αιτιολογία της καταθλίψεως δεν έχει πλήρως εξακριβωθεί. Η κληρονομικότητα παίζει σπουδαίο ρόλο κυρίως στην εμφάνιση της βαρείας μονοπολικής ή και της διπολικής καταθλίψεως. Περιβαλλοντικοί παράγοντες όπως ο θάνατος αγαπημένου προσώπου, οικονομικά προβλήματα, απώλεια εργασίας, οικογενειακά προβλήματα, κοινωνικά προβλήματα, λήψη τοξικών ουσιών.(ναρκωτικά),παίζουν επίσης σπουδαίο ρόλο στην εμφάνιση καταθλίψεως κυρίως τύπου αντιδραστικού. Μία ιδιαιτέρα μορφή καταθλίψεως εμφανίζεται εις τας γυναίκας μετά από τοκετό. Η κατάθλιψη αυτή είναι παροδική και διαρκεί συνήθως τρείς έως τέσσερις μήνας.

Η βαρύτητα της καταθλίψεως ποικίλει. Η εκτίμησή της είναι υποκειμενική, διότι δεν υπάρχει αντικειμενικό μέτρον μετρήσεως(μελαγχολιόμετρο). Εξαρτάται καθαρά από την βαθμολόγηση της βαρύτητας των συμπτωμάτων εκ μέρους του εξεταστού, και συνεπώς τόσον από την εμπειρία του ιατρού, όσον και από τον τρόπον προβολής των συμπτωμάτων από τον ασθενή. Σύγχυση προκαλεί ενίοτε η συνύπαρξη και άλλης ψυχιατρικής νόσου, όπως άγχους , φοβίας ή ψυχώσεων σε μεταιχμιακό επίπεδο. Ούτω η κατάθλιψη δύναται να συνοδεύεται υπό εντόνων νευρωσικών, νευροφυτικών φοβικών ή και παρανοικών στοιχείων, που πολλάκις δημιουργούν διαγνωστικά προβλήματα.

Η θεραπεία της καταθλίψεως είναι δύσκολη. Συνήθως χρησιμοποιούνται φάρμακα αλλά εφαρμόζεται και ψυχοθεραπεία. Δεν θα υπεισέλθω εις την ανάπτυξη των μεθόδων αυτών, διότι τοιούτον τι εκφεύγει των σκοπών του παρόντος άρθρου, θα τονίσω όμως μετ` επιτάσεως ότι απαιτείται στενή και επίμονος συνεργασία μετά του θεράποντος ψυχιάτρου και ψυχοθεραπευτού.