ΕΡΕΥΝΑ ΚΑΙ ΓΝΩΣΗ ΓΙΑ ΝΑ ΣΥΛΛΟΓΙΖΟΜΑΣΤΕ ΠΙΟ ΕΛΕΥΘΕΡΑ

traikoudisΣτη ζωή μας λίγο ή πολύ, όλα αυτά που βιώνουμε, που αισθανόμαστε, που πιστεύουμε ακόμα και αν έρθει η ώρα που πρέπει να τα αναθεωρήσουμε, είναι αποτελέσματα των επιλογών που κάνουμε. Αυτό πιστεύω ότι είναι και μία έκφραση ελευθερίας. Βέβαια η ελευθερία προϋποθέτει, κατ’ εμέ, να έχουμε γνώση και επίγνωση των πράξεων μας, που προσδιορίζει σε μεγάλο βαθμό την ποσότητα και την ποιότητα των εναλλακτικών λύσεων που διαθέτουμε και την ορθότητα των επιλογών που κάνουμε1.
Όσο περισσότερη γνώση αντλούμε τόσο και περισσότερες εναλλακτικές λύσεις προτάσσουμε και τις αξιολογούμε ανάλογα. Εδώ θα επισημάνω τον πολύ σημαντικό ρόλο που καλούμαστε να αναλάβουμε εμείς οι ακαδημαϊκοί στη διάχυση της γνώσης προς την κοινωνία ή στον τρόπο που αυτή αποκτάται ώστε να κατευθύνουμε τους συνανθρώπους μας να αναζητούν τη γνώση και μέσα από την κατάκτησή της να νιώθουν περισσότερη ελευθερία. Αυτό πιστεύω ότι είναι προαπαιτούμενο για μία κοινωνία που νοιάζεται και μεριμνά για το κοινό καλό, για μια κοινωνία δημοκρατική.
Σε μία κοινωνία που θέλει να ευημερεί, το μόνο σίγουρο είναι να μην περιμένει τα προβλήματα να λύνονται μόνα τους ή από άλλους. Η εποχή μας επιτάσσει να επανεξετάζουμε συνεχώς τις θέσεις και τις απόψεις μας, χωρίς αυτό βέβαια να σημαίνει ότι θα αποτάξουμε τα ιδανικά μας ώστε να καταλήξουμε συναισθηματικά ανάπηροι ψάχνοντας την ευτυχία μας μονάχα μέσα στο μίσος. Η αρνητική κριτική της ιστορίας όταν αυτή διεξάγεται εποικοδομητικά στοχεύει κυρίως στην κατάφαση σε αντίθεση με όσους από την επανάσταση που κάνανε στα φοιτητικά τους ή στα εφηβικά τους χρόνια το μόνο που κρατήσανε τελικά είναι η μανία τους να καταδικάζουν, να κατατροπώνουν και να εξευτελίζουν τον πλησίον τους μέσα από αυτό το πάθος για την επιβολή της εξουσίας. Η επιβολή μίας θέσης μέσω της εξουσίας και του φόβου ποτέ δεν με έβρισκε σύμφωνο, ούτε ποτέ είχε επιτυχή αποτελέσματα για την κοινωνία.
O καπιταλισμός έχει αντιφατική σχέση με τη δημοκρατία αφού μπορεί να αναπτυχθεί και στο πλαίσιο απολυταρχικών καθεστώτων, έχει επίσης μία αντιφατική σχέση με την αγορά που την οποία εκμεταλλεύεται. Αλλά, όπως γράφει και (άρθρο) Beauval, 1999 η ανθρώπινη ζωή περιλαμβάνει και την πρόοδο και την οπισθοδρόμηση, δηλαδή αντιφάσεις.
Αντιφατική θα χαρακτήριζε κάποιος με τη λογική και την εχθρότητα των αυτοχθόνων προς τους ετερόχθονες, εχθρότητα την οποία προκαλούσε η διεκδίκηση των δημοσίων αξιωμάτων, κάτι που συνιστούσε ένα ακόμη κοινό στοιχείο ορισμένων Βαλκανικών κρατών-εθνών. Στην Ελλάδα την καχυποψία γνώρισαν και οι Έλληνες ετερόχθονες όταν ήρθαν σε επαφή με τους αυτόχθονες της Ρούμελης και του Μοριά. Οι γηγενείς των περιοχών της Νοτίου Ελλάδος κατάφεραν να αποκλείσουν τους ετερόχθονες από δημόσιες θέσεις με ειδικό άρθρο το οποίο θεσπίστηκε στο Σύνταγμα του 1844.
Άλλο αντιφατικό συναίσθημα είναι η σχετική νηνεμία που επικρατεί στη βαλκανική μας γειτονιά και για την οποία φοβάμαι μήπως τελικά, όπως αναφέρει και Θ.Βερέμης2 για το 1997 στο βιβλίο του «Βαλκάνια απο τον 19ο στον 20ο αιώνα», αποδειχθεί παραπλανητική. Κάποιες φορές οι κρίσεις παρουσιάζονται εκεί που δεν τις περιμένεις αν και οι αιτίες είναι γνωστές και ιστορικά όχι πρωτόγνωρες.
Ως αίτιο για τις συγκρούσεις των κρατών και των ανθρώπων μπορεί να θεωρηθεί και το γεγονός ότι η παραγωγή πλούτο τίθεται ως αυτοσκοπός. 3Από την άλλη, κανένας στοχαστής και κανένα φιλοσοφικό ή πολιτικό κίνημα δεν υποστήριζε ότι η παραγωγή πλούτου είναι αυτοσκοπός. Αντιθέτως, η οικονομία θεωρούνταν ένα μέσο για την πραγμάτωση της αρετής, καθώς και μίας πολιτισμένης διαβίωσης και δεν διαχωριζόταν από κάποιο σύνολο ηθικών κανόνων.
Για ποιο σύνολο ηθικών κανόνων μπορεί να μιλήσει κάποιος σήμερα; Μου δημιουργεί θυμό όταν κάποιοι καπηλεύονται ως και την ανθρώπινη αξιοπρέπεια, ενώ γνωρίζουν ότι αναδύθηκαν στην πρώτη γραμμή όχι γιατί οι ίδιοι είναι άξιοι αλλά με μόνο όπλο το χρήμα, παρόλο που μπορεί και κάποιοι από αυτούς να νομίζουν ότι τους προστατεύει ο μανδύας του αλτρουιστή ή του καλού χριστιανού και που στην ουσία είναι φαρισαίοι και υποκριτές . Με αγανακτεί όταν κάποιοι βρίσκονται μέσα σε ιδεολογικούς χώρους, όχι γιατί γνωρίζουν περί της ιδεολογίας αλλά γιατί εκεί μπορούν και πραγματεύονται τα συμφέροντα τους πιο εύκολα δια της πελατειακής σχέσης.
Για τους παραπάνω το ερώτημα που τίθεται αν είναι υπαρκτή η διάκριση Δεξιάς και Αριστεράς στην πολιτική δεν έχει και τόση σημασία μπροστά στην ικανοποίηση του ιδίου συμφέροντος. 4Παρόλα αυτά, το συγκεκριμένο ερώτημα καθίσταται επίκαιρο, αφού από πολλές πλευρές διατυπώνονται θεωρίες για το τέλος της Ιστορίας και των ιδεολογιών, ενώ πολλοί είναι εκείνοι που υποστηρίζουν ότι η διάκριση Δεξιάς και Αριστεράς είναι χωρίς νόημα, από τη στιγμή της πτώσης του τείχους του Βερολίνου.
Στη σημερινή Ελληνική κοινωνία δεν ξέρω αν μόνο οι „θεσμοί“ αντιλαμβάνονται ότι πρέπει να γίνουν μεταρρυθμίσεις αλλά και η κοινωνία πρέπει να αντιληφθεί ότι τα άτομα που ρυθμίζουν την τύχη της πρέπει να σκέφτονται και να ενεργούν, με βάση τη λογική και το κοινό όφελος και όχι το ίδιον συμφέρον. Στη συγκεκριμένη περίπτωση αναφέρομαι σε κάθε πολιτική συνιστώσα , διότι όλες οι ιδεολογίες προσβλέπουν στην ευημερία της κοινωνίας ανάλογα με τις κρατούσες κοινωνικές συνθήκες και, φυσικά, δεν γίνεται λόγος για μια πρόσκαιρη ευημερία.
Τι θα κάνει λοιπόν το μέλλον καλύτερο αν πρώτα δεν αναγνωρίσουμε ως κοινωνία (πρώτα) τα επαναλαμβανόμενα ιστορικά λάθη, όχι τα ακούσια τα ανθρώπινα, άλλα τα εκούσια τα απάνθρωπα; Ευελπιστώ να ωριμάσουμε ως κοινωνία και αυτό θα επιτευχθεί μόνο αν διαλογιστούμε και ερευνήσουμε κάθε τι που κάποιοι προσπαθούν να μας παρουσιάσουν ως δεδομένο. Ας μην ξεχνάμε ότι το νόμισμα έχει δύο όψεις άλλα και τρείς πλευρές.

1 όλα Μπουραντάς Δημήτριος, Όλα σου τα’ μαθά, μα ξέχασα μία λέξη, σελ 10
2 Θάνος Βερέμης, Βαλκάνια από τον 19ο ως τον 21ο αιώνα, σελ 29
3 Σωτήρης Μ. Χατζηγάκης, Το πρόσωπο του σημερινού κόσμου σελ.52
4 Σωτηρης Μ.Χατζηγακης σελ 299 Το πρόσωπό του σημερινού κόσμου