Μια ακόμη χαμένη ευκαιρία για την Ελλάδα…
ένα σημείο προβληματισμού για τους άλλους

 traikoudisΓια την Ελλάδα ήταν ακόμη μία χαμένη ευκαιρία να δημιουργήσει δομές και υποδομές για ένα καλύτερο μέλλον λένε κάποιοι για το σχέδιο Μάρσαλ. Το σχέδιο λειτούργησε ευεργετικά για λίγους, ίσως και θα έπρεπε να αναδειχθεί στη δημοσιότητα περισσότερο ως ένα παράδειγμα για το πώς οι κοινωνίες αποδομούνται στην ουσία για χάρη της ατομικότητας και των ομάδων συμφερόντων ή αν ο εθνικός πλούτος ή τα δάνεια διανεμήθηκαν με δίκαιο τρόπο σε όλους αναρωτιούνται μερικοί.  Αυτά που συνέβησαν στο νέο-Ελληνικό κράτος  την εποχή εκείνη, το οποίο τελικά δεν ξέρουμε ή δεν μπορούμε να πούμε με σιγουριά αν έγινε ολίγον ή πολύ κουμμουνιστικό σχετικά και με το πώς εξελίχθηκε ο κομμουνισμός στα υπόλοιπα  Βαλκάνια, ήταν μάλλον φυσιολογικά επόμενα μίας μάλλον όχι και τόσο εύλογης πορείας δόμησης του. Ο Γεράσιμος Κακλαμάνης στο βιβλίο του η Ελλάς ως κράτος δικαίου αναφέρει πώς στην Ελλάδα δεν παρήχθη κανένας πολιτισμός από τα δάνεια διότι αυτά κατασπαταλήθηκαν για ιδιοτελείς σκοπούς. Η κατάσταση που επικρατούσε στην ελληνική κοινωνία περιγράφεται με τα πιο μελανά λόγια από τον αμερικάνο τοποτηρητή Πόρτερ λίγο πρίν την λήξη του εμφυλίου πολέμου και αποτελούσε μία διαπίστωση που κάποιοι την πέρασαν στο ντούκου.  Παρόλα αυτά κάποιοι πιστεύουν ακόμη και σήμερα ότι η νομιμότητα τους αντλείται μόνο και μόνο από τους ένδοξους προγόνους μας ή από το γεγονός ότι δηλώνουν καλοί χριστιανοί-έμεινε κουσούρι ως σκέψη από το 1ο σύνταγμα της Επιδάυρου που όριζε ότι Έλλην πολίτης είναι ο αυτόχθον πιστεύουσιν στο Χριστό-και κάποιοι από ‘κει και πέρα έδειξαν πόσο χρηστοί ήταν για την κοινωνία και πόσο αλτρουιστές σαν καλοί χριστιανοί. Η θρησκεία είναι θέμα συνείδησης και όχι παιχνιδάκι κάθε κομπαδόρου που θέλει να κρύψει επιμελώς την κάθε ιδιοτελή πράξη του που στο τέλος μπορεί να τη βαφτίζει και ευλογία. Να ‘χούν άδικο μετά οι ξένοι αν λένε ότι κανείς δεν πήρε σοβαρά τον αστείο υιό ενός σοβαρού πατέρα;

Επειδή δε το σχέδιο Μάρσαλ είναι άρρηκτα δεμένο με το τέλος ενός παγκοσμίου πολέμου μου ήρθε στη μνήμη, αν και θα το έχουν δει μερικοί πρεσβύτεροι από εμένα εκείνη την εποχή μία κορδέλα πάνω στα κουτιά από τα σπίρτα που έγραφε ΔΟΕ( Διεθνής οικονομικός έλεγχος). Το δάνειο που πήρε η Ελλάς μετά τον Ελληνό-Τουρκικό πόλεμο του 1897 για να πληρώσει τις πολεμικές αποζημιώσεις προς νικητές Τούρκους ήταν μεγάλο και έτσι οι προστάτιδες δυνάμεις έστειλαν δικούς τους ανθρώπους να εισπράττουν τους φόρους και τα έσοδα από τα χαρτόσημα ως ένδειξη μη εμπιστοσύνης προς ένα κράτος που ευτυχώς συγκράτησε τα σύνορα του ως τα Φάρσαλα περίπου. Δεν θα ήθελα να αναφερθώ περαιτέρω για το πώς ξεκίνησε αυτός ο πόλεμος και για το πώς σώθηκε η τότε Ελλάδα. Είναι ακόμη ένα κωμικοτραγικό γεγονός.

Θα παρατηρήσει κανείς ότι την εποχή εκείνη τόσο η πολιτική ελίτ όσο και η οικονομική αποδέχθηκαν ένα σχέδιο οικονομικής ενίσχυσης της σχεδόν κατεστραμμένης μετά από δύο παγκοσμίους πολέμους οικονομίας ,κοινωνίας και πολιτικής σταθερότητας της γηραιάς ηπείρου. Αν και η Ευρώπη διέθετε αξιόλογη οικονομική υποδομή όπως εκπαιδευμένο εργατικό δυναμικό, βιομηχανικό ιστό, τεχνογνωσία, καθώς και πλούσιο νομοθετικό έργο εντούτοις δεν υπάρχει αμφιβολία ότι περίπου είκοσι πέντε χρόνια μετά το 1948 η Ευρώπη γνώρισε τους υψηλότερους ρυθμούς οικονομικής ανάπτυξης στην ιστορία της. Κάποιοι εκτιμούν ότι το μεγαλύτερο όφελος της Ευρώπης από την αποδοχή του σχεδίου Μάρσαλ ήταν κυρίως πολιτικό. «Διά του Σχεδίου Μάρσαλ, οι Ηνωμένες Πολιτείες προώθησαν την ιδέα της Ευρωπαϊκής Ενότητας» επισημαίνει χαρακτηριστικά, σε διπλωματική μεταπτυχιακή εργασία του με θέμα «Η Ευρωπαϊκή Ιδέα υπό Αμερικανική Οπτική Γωνία», ο έλληνας πρέσβης Δ. Ε. Τσικούρης, καταλήγοντας ότι «οι όροι παροχής της αμερικανικής βοήθειας έδιναν ένα καθαρό μήνυμα στην Ευρώπη ότι έπρεπε να μπει σε τροχιά ενοποίησης, αν ενδιαφερόταν να λάβει αμερικανική υποστήριξη».3

Το Σχέδιο Μάρσαλ και το «δόγμα της συγκράτησης» της Σοβιετικής Ενωσης ήταν δύο μεταβλητές  στην ίδια παλινδρόμηση όπου προσδιόρίζεται με την φράση του αμερικανού υφυπουργού Οικονομικών Γουίλιαμ Κλέιτον: «ΧΡΕΙΑΖΟΜΑΣΤΕ αγορές, μεγάλες αγορές, για να πουλήσουμε τα προϊόντα μας»4. Η παρατήρηση αυτή εγείρει την αλήθεια ότι οι ΗΠΑ είχαν ανάγκη το Σχέδιο Μάρσαλ τουλάχιστον τόσο όσο και η Ευρώπη. Κάτι αντίστοιχο που συμβαίνει στην Ε.Ε σήμερα με τις χώρες που ανήκουν στην περιφέρειας της και πλήττονται με αυξημένα εξωτερικά χρέη που σε ποσοστό σε σχέση με το Α.Ε.Π πλήττουν και το Ευρώ αλλά και την πολιτική συνοχή της ΟΝΕ και της Ε.Ε αμφότερα. Για το αν το Ευρώ αποτέλεσε εμμέσως όργανο άσκησης επεκτατικής πολιτικής των ισχυρών οικονομιών της Ευρώπης προς της περιφερειακές οικονομίες αυτό είναι κάτι που διχάζει όσο μπορεί να διχάσει και η άποψη ότι το ευρώ αποτελεί συνέχεια μίας όμως ομολογουμένως επιτυχημένης οικονομικής διπλωματίας των ΗΠΑ προς την Ευρώπη δια μέσου του σχεδίου Μάρσαλ.

Το δολάριο συνεχίζει να παίζει το ρόλο του κυρίαρχου νομίσματος σε πολλές χρηματαγορές ακόμη και σήμερα. Βέβαια τα περί ευρωατλαντισμού είναι μία ακόμη πλευρά που εγείρει ερωτηματικά σχετικά με την ισορροπία των δυνάμεων σε παγκόσμιο επίπεδο και την ισχυρή εξάρτηση της Ε.Ε από τις Η.Π.Α ενώ χαρακτηριστική είναι η δήλωση του  Πρόεδρου της ΕΕ Ρομάνο Μπρόντι (1999-2004) να τονίσει ότι «η Ευρώπη είναι πολύ (και ώριμη) γριά και οι Ηνωμένες Πολιτείες πολύ νέες (και ανώριμες) για να επιχειρήσουν να επιλύσουν τα διεθνή προβλήματα από μόνες τους και χωριστά»5 και θα καταλήξω λέγοντας ότι σχεδόν σε παράλληλο βίο το κράτος μας έχει ως συμφέρον να διεξάγει την εσωτερική του πολιτική εξορθολογισμένα αν και μόνο αν διεξάγει επιτυχώς την εξωτερική του πολιτική διότι με βάση την ιστορία δεν μπορεί από μόνο του να ανταπεξέλθει με επιτυχία εκτός αν αντιληφθεί ότι κάποιοι «ΧΡΕΙΑΖΟΝΤΑΙ αγορές, μεγάλες αγορές, για να πουλήσουν τα προϊόντα τους», και επειδή μεγάλη αγορά δεν είμαστε τουλάχιστον ας προσπαθήσουμε μέσω της εκλογικευμένης άσκησης εξωτερικής πολιτικής να προσπαθήσουμε να κερδίσουμε χρόνο ώστε να ξανά οικοδομήσουμε την εθνική μας οικονομία με την ενίσχυση που έρχεται από το εξωτερικό και να ξανά κερδίσουμε τόσο την εμπιστοσύνη των ξένων επενδυτών όσο και των συμμάχων δηλαδή όσων έχουν κοινά συμφέροντα με εμάς. Βέβαια και όπως είχα αναφέρει και παλαιότερα θα πρέπει ως πολίτες να αντιληφθούμε πως κράτος δίχως την έννοια του γενικού συμφέροντος δεν υπάρχει όπως και ευμάρεια δεν υπάρχει επίσης και αν κάποιοι ονειρεύονται να ξανά ζωντανέψουν φαντάσματα του “κομουνισμού-σουλτανισμού” στην περιοχή θα πρέπει να έχουν στο νού τους ότι η ιστορία μπορεί να επαναληφθεί και ένα νέο δόγμα συγκράτησης θα εμφανιστεί πιθανώς πιο ισχυρό, όσο πιο ισχυρή τελικά είναι η κοινωνική από τη εγωϊστική φύση του ανθρώπου. Φυσικά πάντα θα υπάρχουν θιασώτες του σουλτανισμού, του νεποτισμού, της αναξιοκρατίας και της παράλογης εξουσίας που πρέπει όμως και η ίδια η κοινωνία να τους αποδοκιμάζει και να τους νουθετεί, αν μπορέσουν να αφουγκραστούν τις νουθεσίες. Είναι οι ομάδες συμφερόντων που πάντα θα έρχονται σε σύγκρουση με ότι είναι λογικό και επικερδές για όλους.

«Σκοπός του Σχεδίου Μάρσαλ», όπως είχε  παρατηρήσει η αμερικανίδα υπουργός Εξωτερικών Μάντλιν Ολμπράιτ, «δεν ήταν καθόλου η ανοικοδόμηση της Ευρώπης, αλλά η οικοδόμηση μιας νέας Ευρώπης. Η κληρονομιά του δεν είναι ορατή μόνο στις χαλυβουργίες, στους σιδηροδρόμους και στις αγροτικές εκτάσεις της Γαλλίας και της Γερμανίας, αλλά και στους θεσμούς που έθεσαν τέρμα σε αιώνες ενδοευρωπαϊκών συγκρούσεων, υπερέβησαν παρωχημένους τρόπους σκέψης και απετέλεσαν βάση για τη δυτικοευρωπαϊκή αλλά και την υπερατλαντική ενότητα»1

Ευρωπαίοι ηγέτες, όπως ο Βαλερί Ζισκάρ ντ‘ Εστέν και ο Χέλμουτ Σμιτ, ανταπέδωσαν τη φιλοφρόνηση. «Η Ευρωπαϊκή Ενωση είναι ένα από τα μεγαλύτερα επιτεύγματα των Ηνωμένων Πολιτειών. Δεν θα είχαμε φθάσει ποτέ ως εδώ χωρίς το Σχέδιο Μάρσαλ».2

 

1,2,3,4 50 ΧΡΟΝΙΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΟΜΙΛΙΑ ΤΟΥ ΥΠΟΥΡΓΟΥ ΤΩΝ ΗΠΑ, Σχέδιο Μάρσαλ: «Βούτυρο και όπλα»,Ποιες χώρες και πόσο ωφέλησε η επιχείρηση αναστήλωσης, ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ:  06/07/1997 00:00, Το Βήμα Ο κόσμος, Μητρόπουλος Δημήτρης

5 ΕΥΡΩΑΤΛΑΝΤΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΨΥΧΩΣΗ, Η συνάντηση κορυφής ΗΠΑ-ΕΕ στην Ουάσιγκτον ανέδειξε την αδυναμία της Ευρώπης να ακολουθήσει δικό της δρόμο, αλλά και την αλαζονεία του αμερικανικού νεοφώτιστου φανταμενταλισμού.