Τη μέθοδο χαλαρώσεως εισήγαγαν πρώτοι οι Έλληνες

benosΟ Γερμανός Νευρολόγος από το Göttingen Johannes Heinrich Schultz (1884-1970) ανακάλυψε τη λεγόμενη από τους Έλληνες Ησυχαστές νοερή προσευχή και ανέπτυξε το 1928 την αυτογενή άσκηση (Αutogenes Training), την όποια και περιέγραψε στο ομώνυμο βιβλίο του που εκδόθηκε το  1932. Ασφαλώς υπήρχαν και πριν από τον Schultz μέθοδοι, οι όποιες είχαν σκοπό την αλλαγή της συμπεριφοράς του ατόμου, όπως η υποβολή, η αυθυποβολή, η ύπνωση, το γιόγκα, η θεραπευτική γυμναστική και άλλες. Αυτές οι μέθοδοι όμως δεν είχαν σκοπό την χαλάρωση σαν θεραπευτικό σκοπό, αλλά σαν παράπλευρο αποτέλεσμα. Σήμερα είναι η „αυτογενή άσκηση“ μαζί με την „κλιμακωτή χαλάρωση“ (Ρrogressive Relaxation) του αμερικανού Jacobson που την ανέπτυξε περίπου την Ιδία εποχή, αλλά ανεξάρτητα από τον Schultz οι πιο συχνά εφαρμοζόμενες ασκήσεις χαλαρώσεως.

Ο Schultz τονίζει στο βιβλίο του ότι εμπνεύστηκε τη μέθοδο του από τους Έλληνες Ησυχαστές. Πρώτος ο ηγούμενος της μονής του Σινά Ιωάννης Κλίμακος (578-670?) εισήγαγε τον 7ο αιώνα μια μέθοδο ψυχικής ηρεμίας την οποία ονόμασε „νοερά προσευχή“. Ο Πόντιος ιερωμένος και ηγούμενος της μόνης του Αγίου Μαμά κοντά στην Κωνσταντινούπολη Συμεών ο Νέος Θεολόγος (949-1022) παρουσίασε τη μέθοδο αυτή επεξεργασμένη μέσω της όποιας ο μύστης βλέπει με κλειστά ματιά το άκτιστο φως του Θεού. Εκεί έφθανε με αυτοσυγκέντρωση και συνεχή „νοερά προσευχή“. Με τον τρόπο αυτό απελευθερώνονταν και από τα προβλήματα του και τις φροντίδες της ζωής. Αργότερα η μέθοδος αυτή τροποποιήθηκε από τους οπαδούς του, οι οποίοι και σήμερα αυτοσυγκεντρώνονται κοιτάζοντας το κέντρο του σώματος τους που είναι η περιοχή του αφαλού, για αυτό ονομάζονται οι εκτελεστές της μεθόδου από τους αγνοούντες την αλήθεια ομφαλοβλεψίες. Σήμερα μάλιστα ονομάζουν έτσι τους ανθρώπους που δήθεν ενδιαφέρονται μόνο για τον εαυτό τους και όχι για τα σοβαρά προβλήματα γύρω τους. Ο μύστης αναφέρει επανειλημμένος μια απλή προσευχή όπως „Κύριε Ιησού Χρηστέ ελέησον με“. Ετσι επέρχεται σταδιακά μια σωματική και ψυχική χαλάρωση  και ηρεμία και είναι δυνατό να δει κανείς όταν βρίσκεται σε τέλεια χαλάρωση με κλειστά ματιά ένα λευκό φως.

Οι οπαδοί των Ησυχαστών ανακάλυψαν επίσης για πρώτη φορά από την αρχαία εποχή το ανθρώπινο σώμα που μέχρι τότε η εκκλησία έβλεπε σαν βάρος και μόνο η ψυχή την ενδιέφερε. Τώρα άρχισαν να βλέπουν το σώμα σαν τη κατοικία της αθάνατης ψυχής γι‘ αυτό πρέπει οι πιστοί να το περιποιούνται και να το προσέχουν. Αυτό έγινε γιατί ανακάλυψαν ότι μέσω της χαλάρωσης του σώματος επέρχεται και ηρεμία ψυχής. Ο Ησυχασμός εξαπλώθηκε κυρίως στο Άγιο Όρος και τη Μακεδονία είχε όμως και εχθρούς, προκάλεσε μάλιστα το 14ο αιώνα και αντιπαράθεση μεταξύ καθολικών (σήμερα οι καθολικοί την παραδέχονται) και ορθόδοξων που οδήγησε μάλιστα έκτος από φιλολογική διαμάχη και σε δημόσια συζήτηση στην Αγορά της Θεσσαλονίκης μεταξύ του πνευματικού αρχηγού των Ησυχαστών και μετέπειτα αρχιεπισκόπου Θεσσαλονίκης Γρηγόριου Παλαμά (1296-1359) και του Έλληνα καθολικού Βαρλαάμ Καλαβρού (περί το 1290 – 1348) και αργότερα του μαθητού του Γρηγόριου Ακίνδυνου  (αρχές 14ου αιώνα – περί το 1351). Τέλος νίκησαν οι Ησυχαστές και οι αρχηγοί του αγιοποιήθηκαν. Και σήμερα ακόμη οι Μοναχοί του Αγίου Όρους χρησιμοποιούν την λεγόμενη νοερά προσευχή για να χαλαρώσουν.

Ο Schulz διατύπωσε τη μέθοδο του πάνω σε ησυχαστικές βάσεις, δηλαδή με σταδιακή αυτοχαλάρωση των μυών για να επιτευχθεί ψυχική ηρεμία. Με τα χρόνια το πρωτότυπο σύστημα του τροποποιήθηκε, ώστε να υπάρχουν σήμερα διαφορές εναλλακτικές μέθοδοι όλες με το ίδιο θετικό αποτέλεσμα. Το άτομο δεν πρέπει να ξέχνα την ήρεμη αναπνοή και να σκέπτεται μόνο τη χαλάρωση. Η εκμάθηση της αυτογενούς ασκήσεως δεν γίνεται σε μια μέρα, αλλά τμηματικά και πρέπει επίσης να επαναλαμβάνεται αρκετές φόρες στο σπίτι πριν προχώρηση στην επομένη φάση, αλλά και από την αρχή φθάνει στην ηρεμία. Όταν έχει μάθει κανείς πολύ καλά την άσκηση τότε μπορεί με μια λέξη του θεραπευτή ή και μόνος του να χαλαρώνει. Προχωρημένοι  αισθάνονται πως πετούν στα σύννεφα και πιο προχωρημένοι βλέπουν μάλιστα ένα λευκό φως, όπως το περιγράφει ο Συμεών ο νέος Θεολόγος.

H εφαρμογή της ασκήσεως είναι πολλαπλή. Ιδιαίτερα επηρεάζονται θετικά ελαφρές δυσλειτουργίες οργάνων χωρίς οργανική πάθηση π.χ. σπασμοί στομάχου ή εντέρων, συμπτώματα της λεγόμενης νόσου των μάνατζερ, χρονιά σωματική και ψυχική υπερκόπωση, αϋπνίες στην προπαρασκευή του ύπνου,  ινομυαλγία  (εναλλασσόμενοι πόνοι σε διάφορα μέλη του σώματος χωρίς αίτια), ψυχοσωματικές διαταραχές κ.α. για τις τελευταίες μόνο σε συνδυασμό με ψυχοθεραπεία. Ανακούφιση προσφέρει επίσης και σε οργανικές παθήσεις, όπως σε ρευματισμούς ελαττώνει τους πόνους, σε καρδιοπάθειες  βοηθά στην ρύθμιση των παλμών, σε Υπέρταση κατεβάζει λίγο την υψηλή πίεση κ.α. Ακόμη και κυκλοφοριακές διαταραχές καλυτερεύει, αλλά και χωρίς ιδιαίτερο λόγο η αυτογενή άσκηση βοηθά να ξεπεραστούν ευκολότερα τα μικρά και μεγάλα προβλήματα και οι καθημερινές δυσκολίες της ζωής. Η εκμάθηση του γίνεται σ‘ αυτές τις περιπτώσεις από έναν έμπειρο προπονητή. Σε σοβαρές παθήσεις όμως πρέπει να γίνεται από γιατρό ή ψυχολόγο. Η μέθοδος αυτή δεν πρέπει να εφαρμόζεται σε άτομα που φοβούνται την τέλεια ηρεμία ή είναι άτομα πολύ αγχώδη, για αυτούς είναι καταλληλότερη η κλιμακωτή χαλάρωση του Jacobson. O ασκούμενος σταδιακά σφίγγει και χαλαρώνει εναλλασσόμενα τους μυς των μελών του μέχρι να επέλθει σωματική και ψυχική ηρεμία.