Η γωνιά του μαθητή – Μέρος 2ο

Είναι κοινή πρακτική όλων των επίδοξων συντακτών ενός κειμένου να αναζητούν τις ιδέες που θα στελεχώσουν την επιχειρηματολογία τους στο σύνολο της εμπειρίας, των βιωμάτων τους και στη σύγχρονή τους πραγματικότητα. Ωστόσο, στην περίπτωση αυτή βρίσκονται αντιμέτωποι με μια πληθώρα συγκεχυμένων και ασύνδετων μεταξύ τους ιδεών. Θα ήταν ιδιαίτερα χρήσιμο και αποτελεσματικό η αναζήτηση των επιχειρημάτων να γίνεται πιο στοχευμένα και σε συγκεκριμένους τομείς της ανθρώπινης δραστηριότητας.

Έτσι, τα επιχειρήματα τα σχετικά με τα αίτια ή τις συνέπειες ενός φαινομένου αρχικά τα εντοπίζω σε ατομικό και κοινωνικό επίπεδο.

Κατόπιν, τα αναζητώ στους ακόλουθους τομείς:

  • Κοινωνικός τομέας (στο πλαίσιο αυτό εντάσσονται επιχειρήματα τα οποία σχετίζονται με τις διαπροσωπικές σχέσεις, τους κοινωνικούς θεσμούς και τις αξίες, τους ρόλους που αναλαμβάνει το άτομο στο πλαίσιο των κοινωνικών του σχέσεων, τα σύγχρονα κοινωνικά προβλήματα και τα φαινόμενα κοινωνικής παθογένειας, η οικογένεια, η έννοια της κοινωνικής υπευθυνότητας και το κοινωνικό γίγνεσθαι)
  • Πολιτικός τομέας (στο πλαίσιο αυτό εντάσσονται επιχειρήματα τα οποία σχετίζονται με το δημοκρατικό πολίτευμα, τους φορείς εξουσίας, την ιδιότητα του πολίτη και τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις που αυτή συνεπάγεται, τις σχέσεις του πολίτη με το κράτος, τους πολιτικούς θεσμούς, τις σχέσεις μεταξύ των κρατών αλλά και τα ανθρώπινα δικαιώματα )
  • Οικονομικός τομέας (περιλαμβάνει επιχειρήματα τα οποία σχετίζονται με την οικονομία, την παραγωγή και το εμπόριο, την αγορά εργασίας, τα δικαιώματα των εργαζομένων, το επίπεδο διαβίωσης και τους όρους που επιβάλλει η σύγχρονη παγκοσμιοποιημένη οικονομία και η διεύρυνση των οικονομικών συνόρων)
  • Πνευματικός τομέας (αναζητούνται επιχειρήματα τα οποία σχετίζονται με το πνευματικό επίπεδο των πολιτών, το χαρακτήρα της παρεχόμενης παιδείας, το βαθμό ανάπτυξης της κριτικής ικανότητας των πολιτών, τον πολιτισμό, πνευματική ηγεσία ενός τόπου και τα ΜΜΕ)

Αντίστοιχα, οι τρόποι για την αντιμετώπιση ενός αρνητικού φαινομένου είναι ανάγκη να αναζητηθούν είτε στην ατομική πρωτοβουλία είτε στην οργανωμένη και συλλογική δράση των φορέων αγωγής και κοινωνικοποίησης. Συγκεκριμένα, θα μπορούσε να τονισθεί η συνεισφορά των ακόλουθων φορέων:

  • Σχολείο/ παιδεία
  • Οικογένεια
  • Πολιτεία
  • ΜΜΕ
  • Φορείς της πνευματικής ηγεσίας
  • Άτομο

 

Βήμα 5ο. Στο σημείο αυτό, μετά την ολοκλήρωση της επιχειρηματολογίας, το κείμενο ολοκληρώνεται με έναν επίλογο. Στον επίλογο ο μαθητής – συντάκτης συγκεφαλαιώνει τις απόψεις και τις ιδέες του, καταλήγοντας σε ένα λογικό συμπέρασμα. Είναι σημαντικό ο επίλογος να αποτελεί όντως μια ανακεφαλαίωση των ιδεών του συντάκτη και το λογικό επιστέγασμα μιας άρτιας επιχειρηματολογίας και όχι μια στείρα αναπαραγωγή και επανάληψη των θέσεων που έχουν ήδη αναπτυχθεί.  (Στην περίπτωση που το θέμα απαιτεί την ανάλυση των αιτίων που προκαλούν ένα φαινόμενο και των συνεπειών που αυτό επιφέρει, ο επίλογος θα μπορούσε να αναφέρει κάποιους τρόπους αντιμετώπισης)

Επισημάνσεις: Στο σημείο αυτό κρίνεται σκόπιμο να επισημανθούν τα εξής:

  • Οι εκθέσεις που καλείται ο μαθητής να συγγράψει σε αυτό το επίπεδο στοχεύουν στην πειθώ και όχι στην απλή ενημέρωση ή πληροφόρηση του δέκτη. Έτσι κρίνεται σκόπιμη η παράθεση λογικής επιχειρηματολογίας και όχι η χρήση παραδειγμάτων, τα οποία είναι πολλές φορές υποκειμενικά, δε διαθέτουν εγκυρότητα και, ως εκ τούτου, κάποια ισχυρή αποδεικτική ισχύ
  • Ο λόγος πρέπει να είναι δοκιμιακός. Απαιτείται η χρήση απρόσωπης σύνταξης, η επιμελημένη δομή, η χρήση τρίτου προσώπου και το επίσημο λεξιλόγιο, ώστε ο λόγος να μην εκπίπτει σε προφορικότητα
  • Είναι καθοριστικής σημασίας η χρήση διαρθρωτικών λέξεων και φράσεων που διασφαλίζουν τη συνοχή του κειμένου και τη συνεκτικότητα των ιδεών
  • Θα πρέπει να λαμβάνονται υπόψη οι κανόνες που σχετίζονται με τη μέθοδο της ανάπτυξης της παραγράφου και τα δομικά της στοχεία
  • Ο συντάκτης του κειμένου δεν πρέπει να εξαντλεί την ευρηματικότητά του στο κυρίως θέμα της έκθεσης και στην αναζήτηση και διατύπωση των επιχειρημάτων του. Ανάλογη σημασία θα πρέπει να αποδίδεται και στον πρόλογο αλλά και τον επίλογο, εφόσον αποτελούν νευραλγικά σημεία της έκθεσης
  • Δεν θα πρέπει να λησμονείται ότι δεν επαρκεί η απλή παράθεση των επιχειρημάτων, αλλά είναι απαραίτητη η ανάλυση και η λογική τεκμηρίωσή τους

Μια σχηματική παράσταση του διαγράμματος μιας έκθεσης έχει ως εξής: 

Α. Πρόλογος

Β. Κυρίως θέμα:

1ο ζητούμενο:
Χρήση μεταβατικής φράσης
Παράθεση επιχειρηματολογίας

2ο ζητούμενο:
Χρήση μεταβατικής φράσης
Παράθεση επιχειρηματολογίας

Γ. Επίλογος

(Το απόσπασμα προέρχεται από βοήθημα για το μάθημα της Έκθεσης το οποίο πρόσφατα συνέγραψα και θα κυκλοφορήσει σύντομα σε διαδικτυακή μορφή. Για οποιαδήποτε διευκρίνιση ή βοήθεια είμαι στη διάθεσή σας)

Ειρήνη Ι. Ζαννάκη, Φιλόλογος
email : zannaki@trigono.info