ΤΑ ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΑ ΑΠΟΜΝΗΜΟΝΕΥΜΑΤΑ: «ΚΑΙ ΕΓΩ ΗΜΟΥΝ ΣΤΟ ΓΚΑΙΡΛΙΤΣ»

ΜΙΑ ΣΥΝΑΡΠΑΣΤΙΚΗ ΠΕΡΙΠΕΤΕΙΑ ΕΛΛΗΝΩΝ ΣΤΟΝ ΠΡΩΤΟ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΠΟΛΕΜΟ
7.000 ΕΛΛΗΝΕΣ ΣΤΡΑΤΙΩΤΕΣ «ΦΙΛΟΞΕΝΟΥΝΤΑΙ» ΣΤΟ ΓΚΑΙΡΛΙΤΣ ΓΙΑ 3 ΧΡΟΝΙΑ

Ο Κώστας Γκίκας (δ.) παίρνει συνέντευξη από τον συγγραφέα Δημ. Μπενέκο (α.) στον Βόλο.

Τις ημέρες του Πάσχα, Απρίλιος 2019, ο εκδότης της εφημερίδας Trigono.info κ. Κωνσταντίνος Γκίκας, περνώντας από τον Βόλο, συναντήθηκε με τον συγγραφέα και καθηγητή του Πανεπιστημίου κ. Δημήτριο Μπενέκο, ο οποίος μίλησε για το τελευταίο του βιβλίο με τίτλο «Και εγώ ήμουν στο Γκαίρλιτς», που μόλις άρχισε να κυκλοφορεί στα βιβλιοπωλεία. Η εφημερίδα μας φιλοξενεί τη συνέντευξη που ακολούθησε:

Κων/νος Γκίκας (Κ.Γκ.): Θα θέλαμε να μας πείτε λίγα λόγια για το νέο σας βιβλίο, ώστε οι αναγνώστες μας να έχουν μια πρώτη επαφή με το  περιεχόμενό του.

 Δημήτριος Μπενέκος (Δ.Μπ.): Ευχαριστώ για την ευκαιρία που μου δίδετε να μιλήσω για ένα ιστορικό βιβλίο, του οποίου τα γεγονότα εκτείνονται χρονικά από το 1913 έως το 1919. Δηλαδή αρχίζει λίγο μετά το πέρας των Βαλκανικών πολέμων και τελειώνει αμέσως μετά το τέλος του «Μεγάλου πολέμου» δηλαδή του Πρώτου παγκοσμίου πολέμου. Μια άκρως δραματική εποχή της σύγχρονης ελληνικής και ευρωπαϊκής ιστορίας.

Επειδή γεγονότα του Α΄ παγκοσμίου πολέμου είναι λίγο μέχρι σχεδόν καθόλου γνωστά στο ευρύτερο ελληνικό κοινό, τα Απομνημονεύματα του στρατιωτικού βίου του δεκανέα Νικολάου Μαργαριτούλη από τον Προφήτη Ηλία του Άνω Βόλου, που υπηρετούσε στο Δ΄ Ελληνικό Σώμα Στρατού στη Μακεδονία μας χορηγούνσημαντικές πληροφορίες για τα δραματικά γεγονότα εκείνης της εποχής (από το 1913 μέχρι το 1919). Πληροφορούμαστε για τον αγεφύρωτο «Εθνικό διχασμό» της εποχής εκείνης, τη δημιουργία του πρώτου ελληνικού «σοβιέτ» (συμβουλίου) στο ελληνικό στρατόπεδο του Γκαίρλιτς, μετά τη λήξη του Α΄ παγκοσμίου πολέμου και την επανάσταση του Νοεμβρίου 1918 στη Γερμανία (Novemberrevolution) με την καθαίρεση του Κάιζερ και την ανακήρυξη της Δημοκρατίας ως και για τις ειδικότερες σχέσεις ανάμεσα στους Γερμανούς και Έλληνες, με διεθνοτικούς γάμους, αρραβώνες,θανάτους, ψυχαγωγία και πολιτική. Τα «Απομνημονεύματα» κλείνουν με διεξοδική περιγραφή της φυγής των στρατιωτών από τη Γερμανία, την επιστροφή στην Ελλάδα με σύντομη αναφορά στην ατιμωτική εξορία των ανδρών του Δ΄ Σώματος Στρατού στα πειθαρχικά τάγματα στην Κρήτη, το 1919.

(Κ.Γκ.): Πώς βρέθηκαν 7.000 Έλληνες στην πόλη Γκαίρλιτς (Görlitz) της Σαξονίας. Εξηγήστε μας τους λόγους.

(Δ.Μπ.): Πρόκειται για την περίπτωση του Δ΄ Ελληνικού Σώματος Στρατού, το οποίο μετά τη νικηφόρα για τα ελληνικά όπλα λήξη και του Β΄ βαλκανικού πολέμου το 1913 βρισκόταν στη Μακεδονία και το 1916, ενώ η Ελλάδα τηρούσε ουδέτερη στάση προς τους αντιμαχόμενους των Κεντρικών Δυνάμεων και των Αγγλογάλλων, αντί να περιπέσει σε βουλγαρική αιχμαλωσία, προτίμησε να ζητήσει την υψηλή προστασία του Κάιζερ της Γερμανίας Γουλιέλμου Β΄. Περίπου 7.000 έλληνες αξιωματικοί και στρατιώτες μεταφέρθηκαν με πλήρη οπλισμό στην πόλη Γκαίρλιτς της Σαξονίας, όπου παρέμειναν για τα έτη 1916-1919 σε ένα ειδικά διαμορφωμένο στρατόπεδο, όχι ως αιχμάλωτοι πολέμου, αλλά ως «φιλοξενούμενοι της Γερμανίας μέχρι το τέλος του πολέμου».

 (Κ.Γκ.): Πώς συμπεραίνεται, ότι στο Γκαίρλιτς οι Έλληνες δεν ήταν αιχμάλωτοι πολέμου αλλά φιλοξενούμενοι;

(Δ.Μπ.): Πολύ απλά. Το ελληνικό στρατόπεδο τελούσε υπό το καθεστώς ετερόχθονος περιοχής, δηλαδή σαν να ήταν ελληνικό έδαφος. Οι αξιωματικοί, αλλά και στρατιώτες νοίκιαζαν δωμάτια και διαμερίσματα στην πόλη. Είχαν τακτική έξοδο, μετά την υπηρεσία και κυκλοφορούσαν δημόσια με τα παράσημά τους και τα ξίφη. Πήγαιναν σε κέντρα διασκέδασης, παρακολουθούσαν θεατρικές και κινηματογραφικές παραστάσεις και, γενικά, είχαν τα ίδια προνόμια όπως και οι Γερμανοί. Τέλος, εκατοντάδες των Ελλήνων παντρεύτηκαν Γερμανίδες. Όλα αυτά και πολλά περισσότερα αναφέρονται τεκμηριωμένα με ντοκουμέντα στο βιβλίο.

(Κ.Γκ.): Πώς δέχτηκαν οι Γερμανοί την απόφαση της διοίκησης του Δ΄ Ελληνικού Σώματος Στρατού να προσχωρήσει σ΄αυτούς και να μεταφερθεί στο Γκαίρλιτς;

(Δ.Μπ.): Το Δ΄ Σώμα Στρατού ήταν διάσπαρτο στις πόλεις της Ανατολικής Μακεδονίας με έδρα την Καβάλα και με εντολή της Κυβέρνησης τηρούσε ουδέτερη στάση, τόσο προς τους Αγγλογάλλους (Αντάντ), όσο και προς τις Κεντρικές Δυνάμεις (Γερμανία, Αυστροουγγαρία, Βουλγαρία). Με πρόφαση πως οι Αγγλογάλλοι εισήλθαν σε ελληνικό έδαφος οι Βούλγαροι προέλασαν στη Μακεδονία και περικύκλωσαν το ουδέτερο Δ΄ Σώμα Στρατού. Οι Έλληνες ζήτησαν προστασία από τους Γερμανούς, πράγμα που έγινε δεκτό. Το Σώμα πάνοπλο μεταφέρεται με συρμούς μέσω Βουλγαρίας, Σερβίας, Ουγγαρίας, Αυστρίας στη Γερμανία. Στο Γκαίρλιτς κάνουν παρέλαση με τον οπλισμό τους μέσα από τους κεντρικούς δρόμους, ενώ χιλιάδες των κατοίκων παρακολουθούν το θέαμα από πεζοδρόμια και μπαλκόνια. Ο δεκανέας Νικόλαος Μαργαριτούλης περιγράφει με καθαρό και γλαφυρό λόγο όλες τις φάσεις του μοναδικού στα στρατιωτικά χρονικά γεγονότος, που έγινε παγκόσμια είδηση.

(Κ.Γκ.): Δηλαδή, τα στρατιωτικά Απομνημονεύματα σας ενέπνευσαν να ασχοληθείτε με την δραματική αυτή φάση της νεοελληνικής Ιστορίας.

(Δ.Μπ.): Πολύ ορθά. Τα εκπληκτικής ακρίβειας σε ονόματα, τοποθεσίες και γεγονότα «Απομνημονεύματα» του δεκανέα Νικολάου Μαργαριτούλη αποτέλεσαν τον βασικό, τον κεντρικό κορμό της ιστορικής μου έρευνας, που πλαισιώνεται με πλούσιο φωτογραφικό και αρχειακό υλικό, ώστε ο αναγνώστης να μπει στο πνεύμα και στο κλίμα της εποχής, για να μπορέσει να «ζήσει» νοερά τις περιπέτειες, ενίοτε, μυθιστορηματικού χαρακτήρα που βίωσε και περιγράφει ο δεκανέας Μαργαριτούλης. Εδώ θα αναφερθώ, επιλεκτικά, στις ώριμες για κινηματογραφική ταινία σκηνές της «φυγής» από το Γκαίρλιτς, που διήρκεσε 73 ημέρες. Μια φυγή στην καρδιά του χειμώνα από τη Γερμανία στη Βιέννη, μετά στη Βουδαπέστη κατόπιν στο Βουκουρέστι και με πλοίο από την Κωνστάντζα στη Θεσσαλονίκη και από εκεί στον Πειραιά με κατάληξη σε εξορία στο Ρέθυμνο. Πότε περνώντας με τα πόδια μέσα από επικίνδυνα έλη, πότε έρποντας για να μην γίνουν στόχος σε συνοριοφύλακες, πότε με ξεσκέπαστα τρένα και διανυκτερεύσεις στις όχθες από παγωμένα ποτάμια, άλλοτε σε καραντίνα για να φτάσουν στιγματισμένοι σε ελληνική εξορία, στην Κρήτη.

(Κ.Γκ.): κ. Μπενέκο, σας ευχαριστώ και εύχομαι το τόσο σημαντικό βιβλίο σας να είναι καλοτάξιδο και να εκτιμηθεί δεόντως από το αναγνωστικό κοινό.

(Δ.Μπ.): Και εγώ σας ευχαριστώ για τη δυνατότητα της άμεσης επαφής μου με το ομογενειακό αναγνωστικό κοινό, μέσω της εφημερίδας σας. Κλείνοντας, επιθυμώ να εκφράσω τις θερμές ευχαριστίες μου στην οικογένεια Μαργαριτούλη (Αθήνα), για την ουσιαστική συμβολή της με τη χορήγηση των χειρόγραφων Απομνημονευμάτων καθώς και όλου του έντυπου και φωτογραφικού υλικού του οικογενειακού τους αρχείου. Επίσης ευχαριστίες στον Prof. Dr. Wolfgang Geierhos, στο Γκαίρλιτς, για την προμήθεια αρχειακού υλικού και στις εκδόσεις Αφών Κυριακίδη, στη Θεσσαλονίκη, που ανάλαβαν τη δημοσίευση του βιβλίου.

Οι ενδιαφερόμενοι μπορούν να προμηθευτούν το βιβλίο σε Γερμανία και Ελλάδα

Νυρεμβέργη: Βιβλιοπωλείο «Δημόκριτος» (Demokrit), Tel. 0049 911 264354, τιμή: 19,50 € + ταχυδρομικά
Θεσσαλονίκη, Αφοί Κυριακίδη Εκδόσεις Α.Ε.,  τηλ. 2310.208570
Βόλος, βιβλιοπωλείο «ΕΠΙΛΟΓΗ», τηλ. 2421.105060
Αθήνα, Εκδόσεις Τζιόλα, τηλ. 210.3632600 )

Μετά τη συνέντευξη με φόντο το λιμάνι του Βόλου.

Μετά τη συνέντευξη ομαδική φωτογραφία με φόντο την ήρεμη θάλασσα του Παγασητικού. Από αριστερά: Κων. Γκίκας, Ελπινίκη Γκίκα, Αριάδνη Μπενέκου και Δημ. Μπενέκος.