Γιάννης Σπανός, η «Οδός Αριστοτέλους» και… στον Παράδεισο

της  Μαίρης Κρητικού

Η είδηση του θανάτου του σπουδαίου μουσικού Γιάννη Σπανού στις 31 Οκτωβρίου, ήρθε να κλείσει ένα γόνιμο κύκλο στο χώρο του ελληνικού τραγουδιού. Η μουσική του, όμως, θα μείνει να συντροφεύει τους παλαιότερους και να την «ανακαλύπτουν» οι νεότεροι. Γιατί τα τραγούδια του είναι από αυτά που αντέχουν στο χρόνο, μιλούν κατ’ ευθείαν στην καρδιά, εκπέμπουν το δικό τους φως και δίνουν το δικό τους χρώμα στους καημούς, στα όνειρα, στις επιθυμίες, στις βαθιές σκέψεις των ανθρώπων.

Ο Γιάννης Σπανός γεννήθηκε στο Κιάτο Κορινθίας στις 26 Ιουλίου 1934. Από μικρή ηλικία παρακολούθησε μαθήματα πιάνου, τα οποία συνέχισε στο Παρίσι με προτροπή του πατέρα του, ώστε οι σπουδές του να είναι οι καλύτερες. Εκεί του δόθηκε η ευκαιρία να παίξει σε μπουάτ της αριστερής όχθης του Σηκουάνα. Μελοποίησε γάλλους ποιητές και συνεργάστηκε με σπουδαίες προσωπικότητες της γαλλικής μουσικής, όπως η Ζυλιέτ Γκρεκό, με την οποία ηχογράφησε ένα κύκλο τραγουδιών, η Μπριζίτ Μπαρντό που τραγούδησε το “Sidonie” ένα μελοποιημένο, από τον Σπανό, ποίημα του Καρλ Κρος, που ακούστηκε στην ταινία «Ιδιωτική ζωή/Vie privée» του Λουί Μαλ, η Πία Κολόμπο, o Marcel Rothel που ανάμεσα στα άλλα τραγούδησε και το“Linardo”.

Επιστρέφει στην Ελλάδα το 1963. Τον πρώτο άνθρωπο που συναντά  είναι ο Γιώργος Παπαστεφάνου. Εκείνος τον συστήνει στον Αλέκο Πατσιφά, παραγωγό της δισκογραφικής εταιρείας LYRA και έτσι πραγματοποιήθηκε  η πρώτη του ηχογράφηση στην Ελλάδα με το τραγούδι «Μια αγάπη για το καλοκαίρι» με την εξαιρετική ερμηνεία της Καίτης Χωματά.

Ο Γιάννης Σπανός ήταν εκείνος που έδωσε την ιδέα στον Πατσιφά να δοθεί το όνομα Νέο Κύμα, από το Nouvelle Vague,το κινηματογραφικό κίνημα το οποίο είχε εκδηλωθεί στην Γαλλία, στο ρεύμα του ελληνικού τραγουδιού, που άρχισε αυθόρμητα να ξεπροβάλει στο μουσικό στερέωμα της εποχής.  Το Νέο Κύμα χαρακτηριζόταν από μια λιτότητα, μια καθαρότητα, μια μοναδική ευαισθησία. Συχνά ο ερμηνευτής/ερμηνεύτρια συνοδευόταν από ένα μόνο όργανο, στην απόδοση του τραγουδιού, συνήθως κιθάρα ή πιάνο. Ήταν η χρυσή εποχή των μπουάτ στην Πλάκα. Εκεί ακούστηκαν και αγαπήθηκαν ερμηνευτές όπως ο Γιώργος Αργύρης, ο Γιώργος Παππάς, η Αρλέτα, ο Γιώργος Ζωγράφος, η Καίτη Χωματά, η Πόπη Αστεριάδη, ο Μιχάλης Βιολάρης, ο Αλέξης Γεωργίου, η Σούλα Μπιρμπίλη. Ακόμη και ο Γιάννης Πουλόπουλος έγινε γνωστός μέσα από το Νέο Κύμα τραγουδώντας τη σύνθεση του Γιάννη Σπανού «Μια φορά μονάχα φτάνει».  Με τη LYRA ηχογραφήθηκε σε δίσκο 33 στροφών το «Άνθρωποι Μονάχοι» με 12 εξαιρετικές επιτυχίες ερμηνευμένες από την ξεχωριστή φωνή της Βίκυς Μοσχολιού.

Η μελοποιημένη ποίηση ήταν η μεγάλη αγάπη του Σπανού. Μέσα από αυτήν έκανε γνωστό το έργο των ελλήνων ποιητών μελοποιώντας τα ποιήματά τους στις τρεις «Ανθολογίες», μια σειρά τραγουδιών σε ποίηση Γεώργιου Βιζυηνού, Ναπολέοντα Λαπαθιώτη, Κωστή Παλαμά, Μυρτιώτισσας, Κώστα Καριωτάκη, Κώστα Βάρναλη, Νίκου Καββαδία. Ξεχώρισαν τραγούδια όπως τα «Σπασμένο καράβι» με τον Κώστα Καράλη, «Ήρθες εψές» με τον Μιχάλη Βιολάρη, σε πρώτη εκτέλεση και αργότερα με τον Γιάννη Πουλόπουλο, «Παιδί μου ώρα σου καλή» με τον Γιάννη Πουλόπουλο, ενώ το 2013 ηχογραφήθηκε η δουλειά του «…Πλησιάζοντας τον Καβάφη…» με 14 μελοποιημένα ποιήματα του Αλεξανδρινού ποιητή, τα οποία ερμήνευσε ο Μανώλης Μητσιάς.

Μετά τη LYRA, συνεργάστηκε με τις δισκογραφικές εταιρείες ΚΟΥΛΟΥΜΠΙΑ του Τάκη Λαμπρόπουλου, που σε στίχους του Λευτέρη Παπαδόπουλου ακούστηκαν οι μεγάλες  επιτυχίες του λαϊκού τραγουδιού, όπως «Μια Κυριακή», «Άκου πως κλαίει ο μπαγλαμάς» με τον  Γρηγόρη Μπιθικώτση, «Πες πως μ’ αντάμωσες» με τον Σταμάτη  Κόκοτα, ενώ με την MINOS η ανεπανάληπτη  «Οδός Αριστοτέλους» με την Χαρούλα Αλεξίου, τον Γιάννη Καλαντζή και τον Γιάννη Πάριο,  «Στην αλάνα», με  τον  Γιώργο Νταλάρα,  «Μέρες αγάπης» με την Δήμητρα Γαλάνη.

Έγραψε μουσική για το θέατρο και πιο συγκεκριμένα: 1967-68: Έγραψε το τραγούδι «Θυμήσου τον Σεπτέμβρη» σε στίχους Γιώργου Παπαστεφάνου, για το ομώνυμο έργο του Noel Coward, που ανέβασε στο θέατρο Διονύσια, ο θίασος της Έλλης Λαμπέτη, με τον Κώστα Καρρά, τον Κώστα Καζάκο, την Δέσποινα Νικολαϊδου και τη Νένα Μεντή. Το τραγούδι αγαπήθηκε με την φωνή του Κώστα Καρρά. Το 1972, έκανε τη μουσική διασκευή στο έργο «Γλυκιά  Ίρμα» των Αλεξάντερ Μπρεφόρ και Μαργκερίτ Μονό με την Έλλη Λαμπέτη και τον Ντίνο Ηλιόπουλο. Το 1974, έγραψε για την παράσταση «Ο Μορμόλης» του Ράινερ Χάχφελντ, στην παιδική σκηνή του Γιάννη Φέρτη και της Ξένιας Καλογεροπούλου. Ακόμη για τις παραστάσεις «Σαράντα καράτια» των  Πιέρ Μπαριγιέ και Ζαν-Πιέρ Γκρεντύ, με την Έλλη Λαμπέτη και τον Κώστα Καρρά, «Οι πεταλούδες είναι ελεύθερες» του Λέναρντ Γκερς, με τον Γιάννη Φέρτη και την Ξένια Καλογεροπούλου καθώς και το «Μπεντ» του Μαρτίν Σέρμαν, με τους Γιάννη Φέρτη και Πέτρο Φυσσούν.

Έγραψε μουσική και για τον ελληνικό κινηματογράφο για τις ταινίες: «Εκείνο το καλοκαίρι», για το οποίο πήρε το Βραβείο Μουσικής στο Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης το 1971, «Αναζήτησις», «Το συμπόσιο», «Ερωτική Συμφωνία» κ.α.

Παράλληλα, το 1971 θα κάνει την ενορχήστρωση του μουσικού έργου του Μάνου Χατζιδάκι «Της γης το χρυσάφι» σε ποίηση του Νίκου Γκάτσου και ερμηνευτές την Δήμητρα Γαλάνη και τον Μανώλη Μητσιά.

Συνεργάστηκε με σπουδαίους στιχουργούς, ανάμεσά τους: ο Γιώργος Παπαστεφάνου, ο Λευτέρης Παπαδόπουλος, ο Γιάννης Καλαμίτσης, ο Κώστας Κωτούλας, ο Άκος Δασκαλόπουλος, ο Δημήτρης Ιατρόπουλος, η Τασούλα Θωμαϊδου, ο Κώστας Κινδύνης, η Ρόνη Σοφού, ο Πυθαγόρας .

Πολλές οι επιτυχίες του Γιάννη Σπανού, ο οποίος έλεγε «Δεν προγραμματίζονται τα ωραία τραγούδια. Βγαίνουν μόνα τους».

Ποιος δεν έχει τραγουδήσει «Αν μ‘ αγαπάς» (Τάνια Τσανακλίδου), «Προσωπικά» (Ελένη Δήμου), Βροχή και σήμερα (Δήμητρα Γαλάνη), «Φταίμε κι οι δυο» (Γιάννης Πάριος), «Σαν με κοιτάς» (Αφροδίτη Μάνου-Γιάννης Φέρτης), «Που να βρω ένα ζεϊμπέκικο», «Στου καιρού τα ρέματα»(Μανώλης Μητσιάς) «Οι Κυριακές στην Κατερίνη» (Χαρούλα Αλεξίου), «Άσπρα καράβια» (Γιάννης Πουλόπουλος & Πένυ Ξενάκη), «Ο τρελός», «Πες πως μ’ αντάμωσες»  (Σταμάτης Κόκοτας) «Μια φορά θυμάμαι» (Γιάννης Πουλόπουλος) «Θα παίζουν τα ραδιόφωνα» (Άλκηστις Πρωτοψάλτη» «Ήρθε ένας φίλος» (Μαρινέλλα/Αλέκα Κανελλίδου) και τόσα, τόσα ακόμα…

Ο Γιάννης Σπανός πάντα παρών στα μουσικά δρώμενα του τόπου μας έφερε έναν άλλο αέρα με ήθος, ποιότητα, ευγένεια, ευαισθησία, ταπεινότητα μέσα από μια πολύπλευρη μουσική παιδεία.

Τα τελευταία χρόνια έδινε συναυλίες, αποφεύγοντας τους κλειστούς χώρους. Παρ’ όλα αυτά, επρόκειτο να εμφανιστεί στις 8 Δεκεμβρίου, στο «Γυάλινο Μουσικό Θέατρο» με τους Γιώργο Κατσαρό και Μίμη Πλέσσα. Η είδηση του θανάτου του ήρθε απρόσμενα. Έφυγε ήσυχα στο σπίτι του στο Κιάτο, την πόλη όπου γεννήθηκε και στην οποία είχε επιστρέψει και έμενε μόνιμα.