ΕΝΑ ΠΟΛΕΜΙΚΟ ΠΑΡΑΔΟΞΟ

ΤΟ Δ΄ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΣΩΜΑ ΣΤΡΑΤΟΥ ΣΤΗ ΓΕΡΜΑΝΙΑ

Στο Café «Αμμωνίτες» του κέντρου ΓΑΙΑ στο Μουσείο Γουλανδρή Φυσικής Ιστορίας στην Κηφισιά (Αθήνα), ο καθηγητής Δημήτριος Μπενέκος  ήταν προσκεκλημένος του Σωματείου των «Φίλων του Μουσείου» για να παρουσιάσει το βιβλίο του «Και Εγώ Ήμουν στο Γκαίρλιτς». Την εκδήλωση χαιρέτησαν η πρόεδρος του Σωματείου κ. Λουκία Τριβόλη και η συντονίστρια των εκδηλώσεων κ. Άννα Κρεμέζη-Μαργαριτούλη, ενώ ο Επίτιμος πρόξενος της Γερμανίας στη Θεσσαλία κ. Γεώργιος Παπαρρίζος απηύθυνε γραπτό χαιρετισμό.

Στους μοντέρνους και φιλόξενους χώρους του Μουσείου Γουλανδρή οργανώθηκε στις 5 Νοεμβρίου 2019, με πρωτοβουλία του προεδρείου των «Φίλων του Μουσείου», μια ενδιαφέρουσα πνευματική εκδήλωση με τη βιβλιοπαρουσίαση της ιστορικής έρευνας του τ. αναπλ. Καθηγητή του Παν/μίου Θεσσαλίας  Δρ. Δημητρίου Μπενέκου, που αναφερόταν στα στρατιωτικά  «Απομνημονεύματα» του  δεκανέα Νικολάου Μαργαριτούλη από τον Προφήτη Ηλία του Άνω Βόλου για τα έτη 1913-1919.

Η πρόεδρος κ. Λουκία Τριβόλη (α.) και η συντονίστρια εκδηλώσεων κ. Άννα Κρεμέζη-Μαργαριτούλη καλωσορίζουν τους προσκεκλημένους στην εκδήλωση

Αθρόα υπήρξε η προσέλευση  των μελών του Σωματείου καθώς και φίλων και γνωστών, που έδειξαν μεγάλο ενδιαφέρον να ακούσουν και να πληροφορηθούν  ιστορικές φάσεις που διαδραματίστηκαν πριν ακριβώς από έναν αιώνα και είναι καταχωρημένα στο βιβλίο «Και Εγώ Ήμουν στο Γκαίρλιτς» και οι οποίες στους περισσότερους των Ελλήνων είναι άγνωστες, για τούτο και ο εισηγητής Δημήτριος Μπενέκος, ολοκληρώνοντας την εισήγησή του τόνισε πως με τα Απομνημονεύματα «μαθαίνουμε Ιστορία»

Μερική άποψη του Καφέ «Αμμωνίτες», κατά την εκδήλωση

Ο νεαρός έφεδρος δεκανέας Νικόλαος Μαργαριτούλης στο ημερολόγιό του περιγράφει με δημοσιογραφική ακρίβεια άγνωστες πτυχές της καθημερινότητας του Δ΄ Ελληνικού Σώματος Στρατού, το οποίο, το 1916, από τη Μακεδονία βρέθηκε στο Γκαίρλιτς (Görlitz) της Σαξονίας κατά τη διάρκεια του Α΄ Παγκοσμίου πολέμου.

Ένα ιδιαίτερα συγκινησιακό χαρακτήρα  έδωσε η πολυπληθής παρουσία των απογόνων και συγγενών του δεκανέα Νικολάου Μαργαριτούλη (παιδιά, νύφες, εγγόνια, δισέγγονα, ανίψια…)  στην ως άνω εκδήλωση, όπου μάλιστα, οι δύο γιοι του, ο Δημήτριος και ο Κωνσταντίνος, απηύθυναν σύντομο χαιρετισμό και αναφέρθηκαν σε στιγμιότυπα από τις αφηγήσεις του πατέρα τους.

Ο κ. Δημήτρης Μπενέκος αναλύει το ιστορικό γεγονός.

Τα «Απομνημονεύματα» του Ν. Μαργαριτούλη, φωτίζουν ένα κομμάτι της ελληνικής ιστορίας που συνδέεται άμεσα και με τη γερμανική ιστορία σε μια περίοδο του Α΄Παγκοσμίου πολέμου, που είναι σχεδόν άγνωστη στους περισσότερους. Μας πληροφορούν  για την καθημερινότητα των στρατιωτών τόσο στη Μακεδονία, μα πιο πολύ σημαντικές πληροφορίες από πρώτο χέρι για την παραμονή για περίπου δυόμισι χρόνια (Σεπτ. 1916 – Δεκ. 1918) στη γερμανική πόλη, όπου πολλοί Έλληνες στρατιώτες δημιούργησαν διεθνοτικές οικογένειες. Σημειωτέο πως στο Γκαίρλιτς εγκαταστάθηκαν  ως φιλοξενούμενοι της γερμανικής Αυτοκρατορίας 7.000 άνδρες του Δ΄ Ελληνικού Σώματος Στρατού και παράμειναν εκεί σ’ όλη τη διάρκεια του Α΄ Παγκοσμίου πολέμου.

Ας δούμε, τώρα, ποιες σημαντικές πληροφορίες εμπεριέχονται στα «Απομνημονεύματα», που θα μας βοηθήσουν να προσεγγίσουμε νοερά όχι μόνο ιστορικά γεγονότα, αλλά και πράγματα της καθημερινότητας, όπως τα έζησαν οι Έλληνες στρατιώτες, μιας και προέρχονται από άτομο που τα βιώνει εκ των έσω. Μελετώντας τα «Απομνημονεύματα», με οδηγό τον γραπτό λόγο του δεκανέα Μαργαριτούλη, μαθαίνουμε αρκετά από μια ιστορική πτυχή, που δεν είχε φωτιστεί επαρκώς μέχρι σήμερα.

Ο κ. Δημήτριος Μαργαριτούλης (α.) και ο αδελφός του κ. Κωνσταντίνος Μαργαριτούλης αφηγούνται στιγμιότυπα από τη ζωή του πατέρα τους, δεκανέα Νικολάου Μαργαριτούλη.

Εάν δεν επρόκειτο για αληθινά γεγονότα, το ημερολόγιο ως ανάγνωσμα θα αποτελούσε υλικό για μυθιστορία, ενταγμένη σε ένα απόλυτα τεκμηριωμένο ιστορικό πλαίσιο, με κεντρικό άξονα την καθημερινότητα.

Επιλεκτικά θα αναφέρουμε ορισμένα εξ αυτών, για να αντιληφθούμε πώς ζούσαν οι φιλοξενούμενοι Έλληνες στο Γκαίρλιτς.

  • Το ελληνικό στρατόπεδο τελούσε υπό το καθεστώς ετερόχθονος περιοχής.
  • Όλοι οι άνδρες μισθοδοτούνταν κανονικά με αμοιβή αντίστοιχη των Γερμανών αξιωματικών και στρατιωτών σε εμπόλεμη περίοδο.
  • Οι αξιωματικοί, αλλά και στρατιώτες νοίκιαζαν δωμάτια και διαμερίσματα στην πόλη.
  • Είχαν τακτική έξοδο, μετά την υπηρεσία και κυκλοφορούσαν δημόσια με τα παράσημά τους και τα ξίφη.
  • Πήγαιναν σε κέντρα διασκέδασης, παρακολουθούσαν θεατρικές και κινηματογραφικές παραστάσεις και επισκέπτονταν ελεύθερα αξιοθέατα της πόλης και της γύρω περιοχής
  • Συνεόρταζαν πανηγυρικά με τους Γερμανούς μεγάλες θρησκευτικές και εθνικές εορτές
  • Εκατοντάδες των Ελλήνων αρραβωνιάστηκαν και παντρεύτηκαν Γερμανίδες.
  • Εξέδιδαν την ελληνόγλωσση εφημερίδα «ΝΕΑ ΤΟΥ GÖRLITZ», που μετονομάστηκε σε «ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΦΥΛΛΑ»
  • Πληροφορούμαστε για τον αγεφύρωτο «Εθνικό διχασμό» της εποχής εκείνης, που διατάραξε και τη συνοχή του Σώματος στην ξένη χώρα
  • Πληροφορούμαστε για τη δημιουργία του πρώτου ελληνικού «σοβιέτ» (συμβουλίου) στο ελληνικό στρατόπεδο του Γκαίρλιτς, μετά τη λήξη του Α΄ παγκοσμίου πολέμου και την ανακήρυξη της Δημοκρατίας στη Γερμανία

Τέλος, τα «Απομνημονεύματα» κλείνουν με διεξοδική περιγραφή της δραματικής φυγής των στρατιωτών από τη Γερμανία, την επιστροφή στην Ελλάδα με σύντομη αναφορά στην ατιμωτική εξορία των ανδρών του Δ΄ Σώματος Στρατού στα πειθαρχικά τάγματα στην Κρήτη, το 1919. Η όλη περιγραφή θα μπορούσε κάλλιστα να αποτελέσει το υλικό για συγγραφή μυθιστορίας ή και για το γύρισμα περιπετειώδους κινηματογραφικής ταινίας.

(Από δεξιά) Ο Δημήτριος Μαργαριτούλης, ο Δημ. Μπενέκος, ο Κωνσταντίνος Μαργαριτούλης και η Αριάδνη Μπενέκου.

Όλα αυτά και ακόμη πιο πολλά πληροφορήθηκαν τα εκλεκτά μέλη των «Φίλων του Μουσείου Γουλανδρή Φυσικής Ιστορίας» και οι λοιποί προσκεκλημένοι, που ανταποκρίθηκαν στην πρόσκληση της οργανωτικής επιτροπής και παραβρέθηκαν στην εκδήλωση για το στρατιωτικό Ημερολόγιο του Ν. Μαργαριτούλη  και για τη ζωή των Ελλήνων στο Γκαίρλιτς, που συμπληρωνόταν παράλληλα με προβολή πολλών  σπάνιων και χαρακτηριστικών φωτογραφιών από το βιβλίο και τα διάφορα αρχεία.

Η εκδήλωση ολοκληρώθηκε με την προσφορά εκλεκτών γαστρονομικών εδεσμάτων, μεζέδων, ποτών και αναψυκτικών, γεγονός που έδωσε την ευκαιρία για περαιτέρω συζήτηση και ανταλλαγή πληροφοριών.

Ομαδική αναμνηστική φωτογραφία με τους συγγενείς του δεκανέα Νικολάου Μαργαριτούλη.

[Το βιβλίο πωλείται στο Gikas-Verlag, Demokrit Buchhandlung, Νυρεμβέργη, τηλ. (0)911-264354]