ΤΟ ΤΡΟΠΑΡΙΟ ΤΗΣ ΚΑΣΣΙΑΝΗΣ

Αγαπητά μέλη, μαθητές και φίλοι του ΚΕΜΦΑ,

Τις ημέρες της Μεγάλης Εβδομάδας γίνεται ακόμη πιο αισθητή η απουσία του αγαπημένου μας Λυκούργου Αγγελόπουλου που „έφυγε“ το 2014. Οι μουσικές μνήμες από τις Ακολουθίες στην Αγία Ειρήνη θα ακολουθούν πάντοτε όσους είχαμε την τύχη να τον γνωρίσουμε και να κοινωνήσουμε το ήθος, τη γενναιοδωρία και την ευρύτητα του πνεύματός του!

Σε αυτή την τόσο δύσκολη συγκυρία, αισθανόμαστε την ανάγκη να μοιραστούμε μαζί σας την ερμηνεία του στο „Τροπάριο της Κασσιανής“ , ενώ στο μήνυμά μας θα βρείτε συνημμένο κι ένα κείμενο που αναφέρεται στο ιστορικό του Τροπαρίου, μαζί με τη νεοελληνική απόδοση του από τον Φώτη Κόντογλου.

„Κύριε, ἡ ἐν πολλαῖς ἁμαρτίαις“  Το Δοξαστικό των  Αποστίχων του  Όρθρου της  Μ. Τετάρτης, ποίημα Κασσιανής Μοναχής, ήχος πλ. του δ΄.

Ψάλλει η Ελληνική Βυζαντινή Χορωδία. Διευθύνει ο αείμνηστος Άρχων Πρωτοψάλτης Αρχιεπισκοπής Κωνσταντινουπόλεως  Λυκούργος Αγγελόπουλος.

https://www.youtube.com/watch?v=gVacrEEKAeo

Το ίδιο τροπάριο των Αποστίχων του Όρθρου της Μεγάλης Τετάρτης, από την παράδοση των Μαρωνιτών του Λιβάνου, ψάλλει στα αραβικά με τον δικό της μοναδικό τρόπο η Μοναχή Marie Keyrouz, φίλη και συνεργάτις του Λυκούργου. Απολαύστε την!

https://www.youtube.com/watch?v=F9s6lBHDH7c

Επίσης, προτείνουμε, όσοι ενδιαφέρεστε, να παρακολουθήσετε την ιστορική συναυλία που έγινε το 2004 στον Ναό της Αγίας Ειρήνης στην Κωνσταντινούπολη, όπου συναντήθηκε το βυζαντινό μέλος με τη μουσική παράδοση των Σούφι, αποκαλύπτοντας εκλεκτικές συγγένειες αλλά και εμφανείς διαφοροποιήσεις Κοινός σύνδεσμος ανάμεσα στις δύο χορωδίες, ο κορυφαίος δεξιοτέχνης στο νέι Kudsi Erguner.

Ήταν μια εξαιρετικά ενδιαφέρουσα, τολμηρή αλλά όχι αστήρικτη σύμπραξη, για την οποία ο Λυκούργος Αγγελόπουλος εισέπραξε πολλούς επαίνους αλλά και -αναπόφευκτα- αρκετές επιθέσεις!

Πάντως, το λαϊκό τραγούδι φαίνεται τελικά να μην αντιμετωπίζει παρόμοια διλήμματα, καθώς τα λύνει μ‘ έναν …στίχο:

„Εγώ Χριστό κι εσύ Αλλάχ, όμως κι οι δυο μας αχ και βαχ!..“

Παρακολουθείστε αυτή τη σπάνια „συνάντηση κορυφής‘ και ας προβληματιστεί ο καθένας μας, βγάζοντας τα δικά του συμπεράσματα!

Συναυλία στον Ναό της Αγίας Ειρήνης
Κωνσταντινούπολη -13 Μαΐου 2004
Λυκούργος Αγγελόπουλος & „Ελληνική Βυζαντινή Χορωδία“,
Χορωδία „Muezzins of Istanbul“, νέι: Kudsi Erguner

https://www.youtube.com/watch?v=l-fTHpg-iXE

Λάμπρος Λιάβας
Ευριπίδου 18 & Αιόλου, Αθήνα 10559
www.kem-anogianakis.gr
Τηλ. 210-3231164

ΤΟ ΤΡΟΠΑΡΙΟ ΤΗΣ ΚΑΣΣΙΑΝΗΣ

Από τον βυζαντινό χρονογράφο Συμεών Μάγιστρο (990 μ.Χ) μαθαίνουμε ότι η Ευφροσύνη, μητέρα του αυτοκράτορα Θεόφιλου και κόρη του Κωνσταντίνου του ΣΤ’, στην προσπάθειά της να παντρέψει τον γιο της, το έτος 830μ.Χ, διοργάνωσε στη μεγαλόπρεπη αίθουσα Τρικλίνιο των ανακτόρων της Κωνσταντινούπολης μεγάλη σύναξη από τας «καλλίστας παρθένους» της Αυτοκρατορίας. Όταν παρατάχθηκαν στη σειρά, ο αυτοκράτορας περιήλθε μπροστά τους για να διαλέξει τη μέλλουσα σύζυγό του και αυτοκράτειρα, προσφέροντας στην εκλεκτή ένα χρυσό μήλο.

Η ομορφότερη ήταν η Κασσιανή, που η ομορφιά της θάμπωσε το νεαρό Θεόφιλο και σ’ αυτήν επρόκειτο να δώσει το μήλο-σύμβολο της προτίμησής του. Θέλοντας όμως να διαπιστώσει αν και η εξυπνάδα της ήταν ανάλογη με την ομορφιά της, της είπε: «Ως άρα δια γυναικός ερρύη τα φαύλα» («Από τη γυναίκα ξεκινούν τα κακά πράγματα»), υπονοώντας την Εύα. Η Κασσιανή όμως δεν ξαφνιάστηκε και ανταπάντησε: «Αλλά και δια γυναικός πηγάζει τα κρείττονα» («Και από τη γυναίκα πηγάζουν τα καλύτερα, τα ευγενέστερα»), υπονοώντας την Παναγία, που έφερε στον κόσμο το μεγαλύτερο αγαθό. Όμως αυτή η ετοιμόλογη απάντηση φόβισε τον Θεόφιλο που τη θεώρησε ότι περιείχε και κάποια προπέτεια και επιπολαιότητα, οπότε έδωσε το μήλο στην επίσης ωραία, αλλά και σεμνή Θεοδώρα.

Η Κασσιανή απογοητεύθηκε από την αποτυχία της και πήρε την απόφαση να αποτραβηχτεί από τον κόσμο και να μονάσει. Έκτισε με δικά της χρήματα ένα μοναστήρι, που πήρε αργότερα το όνομά της, ντύθηκε το μοναχικό σχήμα και αφιερώθηκε στη λατρεία του Χριστού και στην ποίηση, συνδυάζοντας έτσι τη βαθειά ευσέβεια και την κλίση της στα γράμματα. Λέγεται μάλιστα ότι μετά την αποτυχία της είπε: «Επειδή δεν έγινα βασίλισσα του προσκαίρου τούτου κόσμου, θα γίνω υπήκοος της αιωνίας Βασιλείας του Χριστού».

Εκεί στο μοναστήρι εκδηλώθηκε και το έμφυτο καλλιτεχνικό της ταλέντο και το βαθύ θρησκευτικό της συναίσθημα συνθέτοντας εκκλησιαστικούς ύμνους και τροπάρια. Ανάμεσά τους και το περίφημο ιδιόμελο «Κύριε, η εν πολλαίς αμαρτίαις», που αργότερα η Ορθόδοξη Εκκλησία το καθιέρωσε ως Δοξαστικό των Αποστίχων του Όρθρου της Μεγάλης Τετάρτης.

Η Κασσιανή εμπνεύστηκε το τροπάριο από τα λόγια των Ευαγγελιστών, που δεν αναφέρονται στη Μαρία Μαγδαληνή, όπως πολλοί πιστεύουν, αλλά στην ανώνυμη αμαρτωλή γυναίκα, τη μοιχαλίδα, που ο Χριστός έσωσε από βέβαιο λιθοβολισμό του έξαλλου πλήθους των Φαρισαίων, με εκείνα τα λόγια Του: «Ο αναμάρτητος πρώτος τον λίθον βαλέτω επ’ αυτήν». Όταν αργότερα ο Ιησούς βρέθηκε στο σπίτι του Σίμωνα του Φαρισαίου του λεπρού, η αμαρτωλή εκείνη γυναίκα αισθάνθηκε την ανάγκη να πάει να εκφράσει την ευγνωμοσύνη της, πλένοντας τα πόδια Του και σκουπίζοντας τα με τα μαλλιά της.

Το παραπάνω περιστατικό το αναφέρουν οι τρεις από τους τέσσερις Ευαγγελιστές.

Ο Λουκάς (ζ. 37-38): «Και ιδού γυνή εν τη πόλει ήτις ην αμαρτωλός, και επιγνούσα ότι ανάκειται εν τη οικία του Φαρισαίου, κομίσασα αλάβαστρον μύρου και στάσα οπίσω παρά τους πόδας αυτού κλαίουσα, ήρξατο βρέχειν τους πόδας αυτού τοις δάκρυσι και ταις θριξί της κεφαλής αυτής εξέμασσε και κατεφίλει τους πόδας αυτού και ήλειφε τω μύρω».

Ο Ματθαίος (κστ`, 6-7): «Του δε Ιησού γενομένου εν Βηθανία εν οικία Σίμωνος του λεπρού, προσήλθεν αυτώ γυνή αλάβαστρον μύρου έχουσα βαρυτίμου, και κατέχεεν επί την κεφαλήν αυτού ανακειμένου».

Και ο Μάρκος (ΙΔ` 3): «Και όντος αυτού εν Βηθανία εν τη οικία Σίμωνος του λεπρού, κατακειμένου αυτού ήλθε γυνή έχουσα αλάβαστρον μύρου νάρδου πιστικής πολυτελούς και συντρίψασα το αλάβαστρον κατέχεεν αυτού κατά της κεφαλής».

 (Τα ιστορικά στοιχεία προέρχονται από την ιστοσελίδα “Ορθόδοξος Συναξαριστής”, www.saint.gr)

Το Τροπάριο της Κασσιανής

Κύριε, ἡ ἐν πολλαῖς ἁμαρτίαις περιπεσοῦσα γυνή,
Κύριε, η γυναίκα που έπεσε σε πολλές αμαρτίες,

τὴν σὴν αἰσθομένη θεότητα, μυροφόρου ἀναλαβοῦσα τάξιν,
σαν ένοιωσε τη θεότητά σου, γίνηκε μυροφόρα

ὀδυρομένη, μύρα σοι, πρὸ τοῦ ἐνταφιασμοῦ κομίζει.
και σε άλειψε με μυρουδικά πριν από τον ενταφιασμό σου

Οἴμοι! λέγουσα, ὅτι νύξ μοι ὑπάρχει, οἶστρος ἀκολασίας,
κι έλεγε οδυρόμενη: Αλλοίμονο σε μένα, γιατί μέσα μου είναι νύχτα κατασκότεινη

ζοφώδης τε καὶ ἀσέληνος ἔρως τῆς ἁμαρτίας.
και δίχως φεγγάρι, η μανία της ασωτείας κι ο έρωτας της αμαρτίας.

Δέξαι μου τὰς πηγὰς τῶν δακρύων,
Δέξου από μένα τις πηγές των δακρύων,

ὁ νεφέλαις διεξάγων τῆς θαλάσσης τὸ ὕδωρ·
εσύ που μεταλλάζεις με τα σύννεφα το νερό της θάλασσας.

κάμφθητί μοι πρὸς τοὺς στεναγμοὺς τῆς καρδίας,
Λύγισε στ‘ αναστενάγματα της καρδιάς μου,

ὁ κλίνας τοὺς οὐρανοὺς τῇ ἀφάτῳ σου κενώσει.
εσύ που έγειρες τον ουρανό και κατέβηκες στη γης.

Καταφιλήσω τοὺς ἀχράντους σου πόδας,
Θα καταφιλήσω τα άχραντα ποδάρια σου,

ἀποσμήξω τούτους δὲ πάλιν τοῖς τῆς κεφαλῆς μου βοστρύχοις·
και θα τα σφουγγίσω πάλι με τα πλοκάμια της κεφαλής μου·

ὧν ἐν τῷ παραδείσῳ Εὔα τὸ δειλινόν,
αυτά τα ποδάρια, που σαν η Εύα κατά το δειλινό,

κρότον τοῖς ὠσὶν ἠχηθεῖσα, τῷ φόβῳ ἐκρύβη.
τ‘ άκουσε να περπατάνε, από το φόβο της κρύφτηκε.

Ἁμαρτιῶν μου τὰ πλήθη καὶ κριμάτων σου ἀβύσσους
Των αμαρτιών μου τα πλήθη και των κριμάτων σου την άβυσσο,

τίς ἐξιχνιάσει, ψυχοσῶστα Σωτήρ μου;
ποιος μπορεί να τα εξιχνιάση, ψυχοσώστη Σωτήρα μου; 

Μή με τὴν σὴν δούλην παρίδῃς, ὁ ἀμέτρητον ἔχων τὸ ἔλεος.
Μην καταφρονέσης τη δούλη σου, εσύ που έχεις τ‘ αμέτρητο έλεος

(Απόδοση στα νεοελληνικά: Φώτης Κόντογλου)